مبانی نظری تاریخ نگاری انتقادی معماری معاصر ایران

مقدمه

پیدایش معماری معاصر ایران اگر چه به گونه ای کاملا” مشخص نخست به تحولات معماری در کشورهای اروپای غربی و سپس به تحولات معماری در آمریکا و حتی در اواخر به تجربیات کشورهای جهان سوم و آسیایی در این زمینه مربوط است ولی در جوهر خود پدیده ای است کاملا” مستقل که نه تنها به جهت گاهشماری و فاکت های تاریخی بلکه حتی از نظر ماهیت کلی و روش برخورد نیز متفاوت و منحصر به فرد است. تصور هم ارزش بودن پدیده های ساختمانی و وقایع فرهنگی مربوط به حوزه معماری معاصر ایران با دیگر معماری های جهان احتمالا” منتج با معماری دوران بیش از معاصر، تداعی کننده خود آگاهی تاریخی و فرهنگی از دیسیپلین معماری است، در ایران به صورتی تقریبا” ناآگاهانه و شاید تا حد زیادی حسی و سلیقه ای شیوع یافت.

EXrozblog.comEX

آجر یا آجور یا آگور واژه ایست یونانی که به خشت هایی میگفتند که احکام یا فرامین دولتی بر روی آن نوشته میشد (حک میگردید) و به وسیله پختن این خشت ها، نوشتهها را بر روی آن پایدار میکردند.
مشخص نیست که آجر برای اولین بار از چه زمانی مورد استفاده قرار گرفته است؛ گمان میرود انسان های اولیه با مشاهده پخته شدن گل مجاور اجاق های خود و دیدن اینکه گل پخته شده سختتر از کلوخههای کنار خود میگردید پی به خواص و روش تهیه آجر برده باشند.
آجر همچنین به عنوان یکی از مصالح ساختمانی از دیرباز مورد استفاده بوده است. مصرف آجر به عنوان مصالح ساختمانی در ایران سابقه باستانی دارد. از بناهای باستانی مشهوری که در ساخت آن از آجر استفاده شده میتوان به طاق کسری اشاره کرد.
مثال دیگر کف دالان مسجد جامع اصفهان است که به وسیله آجر هایی مفروش شده است که در زمان ساسانیان برای ساخت آتشکده بکار رفته بود.

EXrozblog.comEXبه طور کلی استفاده از آجر در طول تاریخ ایران بسیار گسترده بوده و بناهای بیشماری اعم از آتشکده، مسجد، ساختمان های مسکونی و … به وسیله آجر در ایران ساخته شده اند.
در حال حاضر با توجه به بالا رفتن تراکم جمعیت و ساخت بناهای چندین طبقه استفاده از آجر در اسکلت این نوع ساختمان ها مقدور نیست و از اسکلت های فلزی یا بتنی استفاده میشود؛ ولی از آجر برای نماسازی استفاده میشود و یا در قسمتی از سالن و سایر فضا ها آجر را بطور نمایان (اکسپز) بکار میبرند.
آجر را میتوان به روش های مختلف طبقه بندی نمود. مانند طبقه بندی از لحاظ رنگ، ابعاد، جنس و …
ادامه مقاله در ادامه مطلب
طبقه بندی آجر از لحاظ جنس
آجر از لحاظ جنس به دو دسته تقسیم میشود:
۱- آجرهای فشاری: دلیل نامگذاری این نوع آجر اینست که در ابتدای تولید این نوع آجر خشت آن با دست زده میشد و با فشار دستی کارگران خشت زن گوشههای قالب به وسیله گل مخصوص پر میگردید. ابعاد این نوع آجر ۵×۱۰×۲۰ و یا ۵٫۵×۱۱×۲۲ سانتیمتر میباشد.
این نوع آجر برای کلیه کارهای ساختمانی مانند گری چینی، طاق ضربی، دیوارهای حمال و تیغه چینی مناسب است.
۲- آجرهای ماشینی: آجر ماشینی یا آجر سوراخ دار که بر روی سطح بزرگتر آن ۸ یا ۱۰ سوراخ به قطر ۱٫۵ تا ۲ سانتیمتر وجود دارد و در بازار ایران به آجر های هشت یا ده سوراخه ماشینی معروف است.
در استاندارد شماره ۷ موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران این سوراخ ها باید تمام ضخامت آجر را طی نموده و سطح مقطع مجموع سوراخ ها نباید بیشتر از ۲۵ درصد سطح بزرگتر آجر باشد و فاصله سوراخ ها از لبه آجر و همچنین فاصله سوراخ ها از یکدیگر در هر بعد آجر نباید کمتر از۳۰ درصد طول همان بعد باشد.
علت وجود این سوراخ ها اینست که در هنگام دیوار چینی ملات به طور عمودی نیز در آجر نفوذ کرده و باعث استحکام بیشتر دیوار شود.
در ساخت دیوار های حمال به دلیل اینکه میتوان به وسیله سوراخ های موجود در سطح آجر آنرا با میلگرد مسلح کرد از این نوع آجر استفاده میشود. دیوار آجری مسلح برای مقابله با نیروی زلزله ساخته میشود.
جنس این نوع آجرها نسبت به آجرهای فشاری بسیار ترد و شکننده بوده و خاصیت مکندگی آن نسبت به آجر فشاری کمتر است. این آجر ها به علت ترد بودن قابل تیشه داری نیستند و همچنین در طاق ضربی استفاده نمیشوند بدلیل اینکه خاصیت مکندگی زیادی ندارند و نمیتوانند به خوبی به ملات بچسبند.
ابعاد این نوع آجر ۵٫۵×۱۱×۲۲ سانتیمتر میباشد. اضلاع این نوع آجر گونیا تر بوده و دارای سطوح صافتری نسبت به آجرهای فشاری میباشند.
طبقه بندی از لحاظ رنگ
در صورت استفاده از آجر در نماچینی رنگ آجر اهمیت پیدا میکند. برای استفاده در نماچینی آجرهایی به رنگ های زرد کمرنگ که به آن آجر سفید میگویند و زرد پررنگ که به آن آجر بهی میگویند و همچنین آجرهایی به رنگ قرمز روشن یا قرمز سیر در بازار وجود دارند.
در حدود سالهای ۱۳۲۰ تا ۱۳۴۰ یک نوع آجر ابلق به رنگ های قرمز و زرد بنام آجر بهمنی به بازار عرضه میشد که بوسیله کوره آجرپزی به همین نام تهیه میگردید.
ضخامت آجرهای مورد استفاده در نما ممکن است ۳ تا ۴ یا ۵ سانتیمتر باشد ولی دو بعد دیگر این آجر ها مانند آجرهای فشاری یا ماشینی ۱۰×۲۰ میباشد.
علت رنگی بودن این آجرها مربوط به طریقه چیدن آجر در کوره و نحوه آتش دادن به آن و کنترل سطوحی که با آتش در تماس مستقیم میباشد است و یا مربوط به اکسید فلزاتی است که در مواد اولیه آجر موجود میباشد. مانند اکسیدهای مختلف آهن.
برای تهیه مصالح اولیه و همچنین مراحل خشت زنی و خشت خشک کنی آجرهای رنگی دقت و هزینه بیشتری به عمل میآید.
مراحل پخت آجر :
۱ ـ تهبه خاک رس ۲ ـ بعمل آوردن خاک ۳ ـ ساختن گل ۴ ـ قالب گیری یا خشت زنی
آجر پزی :
آجر پزی یعنی گرفتن آب شیمیایی خاک رس بطوریکه هیدرو سیلیکات آلومینیم به سیلیکات آلومینیم تبدیل شود و در نتیجه خشت دارای استقامت شده و نیروی فشاری تا حدود ۱۰۰ کیلوگرم بر سانتیمتر مربع را تحمل نماید این عمل به وسیله حرارتی در حدود ۹۰۰ درجه سانتیگراد و انجام شود بدین طریق که تا ۱۰۰ درجه سانتیگراد آب فیزیکی خشت خشک می شود و تا این درجه آب شیمیایی خاک رس متصاعد می گردد و تا ۹۰۰ درجه ذرات خاک رس شروع به خمیری شدن نموده و بدین طریق دانه های شن و ماسه درون خشت را به هم می چسباند و آجر بدست می آید.
کوره های آجرپزی :
کوره های آجرپزی به سه دسته تقسیم می شوند :
۱ ـ کوره آجرپزی با آجر ثابت و آتش ثابت
۲ ـ کوره آجرپزی با آجر ثابت و آتش رونده
۳ ـ کوره آجرپزی با آتش ثابت و آجر رونده
انواع آجرها :
۱ ـ آجرهای رسی : الف : آجرهای معمولی ب : آجرهای نما ج : آجرهای مهندسی
۲ ـ آجرهای نسوز
۳ ـ آجر ماسه ـ آهک
۴ ـ آجرهای بتنی
۵ ـ آجرهای مخصوص
مشخص نیست که آجر برای اولین بار از چه زمانی مورد استفاده قرار گرفته است؛ گمان میرود انسان های اولیه با مشاهده پخته شدن گل مجاور اجاق های خود و دیدن اینکه گل پخته شده سختتر از کلوخههای کنار خود میگردید پی به خواص و روش تهیه آجر برده باشند.آجر همچنین به عنوان یکی از مصالح ساختمانی از دیرباز مورد استفاده بوده است. مصرف آجر به عنوان مصالح ساختمانی در ایران سابقه باستانی دارد. از بناهای باستانی مشهوری که در ساخت آن از آجر استفاده شده میتوان به طاق کسری اشاره کرد.مثال دیگر کف دالان مسجد جامع اصفهان است که به وسیله آجر هایی مفروش شده است که در زمان ساسانیان برای ساخت آتشکده بکار رفته بود.به طور کلی استفاده از آجر در طول تاریخ ایران بسیار گسترده بوده و بناهای بیشماری اعم از آتشکده، مسجد، ساختمان های مسکونی و … به وسیله آجر در ایران ساخته شده اند.در حال حاضر با توجه به بالا رفتن تراکم جمعیت و ساخت بناهای چندین طبقه استفاده از آجر در اسکلت این نوع ساختمان ها مقدور نیست و از اسکلت های فلزی یا بتنی استفاده میشود؛ ولی از آجر برای نماسازی استفاده میشود و یا در قسمتی از سالن و سایر فضا ها آجر را بطور نمایان (اکسپز) بکار میبرند.آجر را میتوان به روش های مختلف طبقه بندی نمود. مانند طبقه بندی از لحاظ رنگ، ابعاد، جنس و …طبقه بندی آجر از لحاظ جنسآجر از لحاظ جنس به دو دسته تقسیم میشود:۱- آجرهای فشاری: دلیل نامگذاری این نوع آجر اینست که در ابتدای تولید این نوع آجر خشت آن با دست زده میشد و با فشار دستی کارگران خشت زن گوشههای قالب به وسیله گل مخصوص پر میگردید. ابعاد این نوع آجر ۵×۱۰×۲۰ و یا ۵٫۵×۱۱×۲۲ سانتیمتر میباشد.این نوع آجر برای کلیه کارهای ساختمانی مانند گری چینی، طاق ضربی، دیوارهای حمال و تیغه چینی مناسب است.۲- آجرهای ماشینی: آجر ماشینی یا آجر سوراخ دار که بر روی سطح بزرگتر آن ۸ یا ۱۰ سوراخ به قطر ۱٫۵ تا ۲ سانتیمتر وجود دارد و در بازار ایران به آجر های هشت یا ده سوراخه ماشینی معروف است.در استاندارد شماره ۷ موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران این سوراخ ها باید تمام ضخامت آجر را طی نموده و سطح مقطع مجموع سوراخ ها نباید بیشتر از ۲۵ درصد سطح بزرگتر آجر باشد و فاصله سوراخ ها از لبه آجر و همچنین فاصله سوراخ ها از یکدیگر در هر بعد آجر نباید کمتر از۳۰ درصد طول همان بعد باشد.علت وجود این سوراخ ها اینست که در هنگام دیوار چینی ملات به طور عمودی نیز در آجر نفوذ کرده و باعث استحکام بیشتر دیوار شود.در ساخت دیوار های حمال به دلیل اینکه میتوان به وسیله سوراخ های موجود در سطح آجر آنرا با میلگرد مسلح کرد از این نوع آجر استفاده میشود. دیوار آجری مسلح برای مقابله با نیروی زلزله ساخته میشود.جنس این نوع آجرها نسبت به آجرهای فشاری بسیار ترد و شکننده بوده و خاصیت مکندگی آن نسبت به آجر فشاری کمتر است. این آجر ها به علت ترد بودن قابل تیشه داری نیستند و همچنین در طاق ضربی استفاده نمیشوند بدلیل اینکه خاصیت مکندگی زیادی ندارند و نمیتوانند به خوبی به ملات بچسبند.ابعاد این نوع آجر ۵٫۵×۱۱×۲۲ سانتیمتر میباشد. اضلاع این نوع آجر گونیا تر بوده و دارای سطوح صافتری نسبت به آجرهای فشاری میباشند.طبقه بندی از لحاظ رنگدر صورت استفاده از آجر در نماچینی رنگ آجر اهمیت پیدا میکند. برای استفاده در نماچینی آجرهایی به رنگ های زرد کمرنگ که به آن آجر سفید میگویند و زرد پررنگ که به آن آجر بهی میگویند و همچنین آجرهایی به رنگ قرمز روشن یا قرمز سیر در بازار وجود دارند.در حدود سالهای ۱۳۲۰ تا ۱۳۴۰ یک نوع آجر ابلق به رنگ های قرمز و زرد بنام آجر بهمنی به بازار عرضه میشد که بوسیله کوره آجرپزی به همین نام تهیه میگردید.ضخامت آجرهای مورد استفاده در نما ممکن است ۳ تا ۴ یا ۵ سانتیمتر باشد ولی دو بعد دیگر این آجر ها مانند آجرهای فشاری یا ماشینی ۱۰×۲۰ میباشد.علت رنگی بودن این آجرها مربوط به طریقه چیدن آجر در کوره و نحوه آتش دادن به آن و کنترل سطوحی که با آتش در تماس مستقیم میباشد است و یا مربوط به اکسید فلزاتی است که در مواد اولیه آجر موجود میباشد. مانند اکسیدهای مختلف آهن.برای تهیه مصالح اولیه و همچنین مراحل خشت زنی و خشت خشک کنی آجرهای رنگی دقت و هزینه بیشتری به عمل میآید.مراحل پخت آجر :۱ ـ تهبه خاک رس ۲ ـ بعمل آوردن خاک ۳ ـ ساختن گل ۴ ـ قالب گیری یا خشت زنیآجر پزی :آجر پزی یعنی گرفتن آب شیمیایی خاک رس بطوریکه هیدرو سیلیکات آلومینیم به سیلیکات آلومینیم تبدیل شود و در نتیجه خشت دارای استقامت شده و نیروی فشاری تا حدود ۱۰۰ کیلوگرم بر سانتیمتر مربع را تحمل نماید این عمل به وسیله حرارتی در حدود ۹۰۰ درجه سانتیگراد و انجام شود بدین طریق که تا ۱۰۰ درجه سانتیگراد آب فیزیکی خشت خشک می شود و تا این درجه آب شیمیایی خاک رس متصاعد می گردد و تا ۹۰۰ درجه ذرات خاک رس شروع به خمیری شدن نموده و بدین طریق دانه های شن و ماسه درون خشت را به هم می چسباند و آجر بدست می آید.کوره های آجرپزی :کوره های آجرپزی به سه دسته تقسیم می شوند :

۱ ـ کوره آجرپزی با آجر ثابت و آتش ثابت

۲ ـ کوره آجرپزی با آجر ثابت و آتش رونده

۳ ـ کوره آجرپزی با آتش ثابت و آجر رونده

انواع آجرها :۱ ـ آجرهای رسی : الف : آجرهای معمولی ب : آجرهای نما ج : آجرهای مهندسی۲ ـ آجرهای نسوز۳ ـ آجر ماسه ـ آهک۴ ـ آجرهای بتنی۵ ـ آجرهای مخصوص

یکی دیگر از عایق های مدرن در دست توسعه GFP می باشد. در این عایق ها از چندین لایه سلول بسته انعکاسی تشکیل شده است. فاز گاز در این ساختار درزبندی شده، جهت بالا بردن مقاومت حرارتی استفاده می شود. این تکنولوژی توسط مرکز تحقیقات برکلی در سال 1989 توسعه یافته است.

توضیح محصول:

GFP متشکل از چندین لایه شش ضلعی پلیمری است که با لایه نازکی از آلومینیوم کم الکترونی پوشانده شده است. فضاهای بسته با یک لایه کاملاً درزبندی شده اند و با یک گاز با ضریب هدایت حرارتی پایین، پرشده اند. هدف استفاده از گاز نگه داشتن این لایه ها در فواصل معین می باشد. عملکرد متوسط این عایق با هوا به عنوان گاز پر کننده حاصل می گردد. بهترین گزینه برای گاز پرکننده گازهای بی اثر همانند آرگون ، کریپتون و زنون می باشد.

بقیه در ادامه مطلب

EXrozblog.comEX

جدول زیر ویژگی های حرارتی این پانل ها را با گازهای مختلف نشان می دهد:

روش نصب:

GFP قابل انعطاف است و می تواند در اندازه ها و اشکال متفاوت برای دیوارهای ساختمان و سقف تولید شود. برای نمونه ساختار دیوار با فریم چوب، نصب عایق با گلمیخ قابل اجرا می باشد. نوار چسب هایی هم برای درزبند اطراف گلمیخ و اتصالات نصب عایق دربرابر نفوذ هوا و رطوبت قابل استفاده است.

اسفنج پلي استايرن polystyrene foam

پلي استايرن پليمري است كه از منومر استايرن درست مي شود.مونرمر استايرن خود ار هيدروكربن مايع طي فرآيندي در پالايشگاه ها از نفت خام توليد مي شود.

EXrozblog.comEX

EXrozblog.comEXگاهي استفاده از ساختار مركب و چند لايه در عايق ها بسيار موثر تر از استفاده از يك لايه عايق با همان ضخامت ميباشد. بكار گيري اين روش امكان مناسبي نيز براي جبران انقباض و انبساط طولي لوله ها در نقاط با درجه حرارت و شوك حرارتي بالا را ايجاد مينمايد.
بكار گيري عايقهاي مركب و چند لايه روي اتصالات و پل هاي حرارتي باعث كاهش تلفات حرارت ودر نتيجه ايجاد وضعيت بهتر و كارا تر و افزايش راندمان عايقي ميگردد. ونيز يكي از كاربردهاي مناسب اين روش در محل هايي است كه نياز به كاهش ضخامت عايق كاري باشد. در مرحله بازسازي و تعويض عايقها ي موجود نيز اين نوع عايقها جايگزين مناسبي تاقي خواهند شد.
هم اكنون با كاربردهاي وسيع كامپوزيته ادر نما ي ساختمان علاوه بر جلوه زيبائي باعث ايجاد خواص عايقي بر روي جدار ساختمان و كاهش اتلاف انرزي در زمستان و جلوكيري از ورود انرزي تابشي خورشيد به پوسته ساختمان در تابستان ميگردد ; كه در نتيجه نقش موثري در صرفه جویي در مصرف انرزي خواهند داشت.
در صورتي كه درز بندي كامل اجام شود , با كاهش اثرات ضريب جابجائي هواي خارج در جدار خارجي ساختمان نقش آن موثر تر خواهد بود.

منابع :
1- گروه كارشناسي سايت ticir
2- عايقهاي حرارتي انتشار سازمان بهره وري انرژي ايران

EXrozblog.comEX

ورميكوليت نام عمومي گروهي از آلومينوسيليكات هاي آبدار آهن ومنيزيم است ويا بخشي از گروه كاني هاي فيلوسيليكاته (سيليكات هاي صفحه اي ) كه در ظاهر شبيه به ميكا مي باشد، از دگرساني ويا هوازدگي كاني هاي بيوتيت وفلوگوپيت ايجاد مي شود.ورميكوليت داراي آب فشرده در ميان لايه هاي سيليكاته است؛درنتيجه هنگامي كه حرارت داده مي شود،آب خارج شده وكاني منبسط مي گردد.از مشخصات ديگر آن ميتوان به جذب رطوبت ،ايجاد تخلخل و باقي ماندن در جريان سيال آزاد ،مقاومت گرمايي بالا ، از نظر شيميايي خنثي، ضد پوسيدگي ، بي بو، مقاوم در برابر آتش و... را نام برد.اما كاربرد هاي آن در صنايع مختلف: كشاورزي، باغباني وگلكاري (كودشيميايي ، علف كش وحشره كشه ها وايجاد تخلخل وجذب بيشتر خاك)،عايق كاري، نسوز،مصالح ساختماني (سيمان وبتون هاي سبك) ،جاذب وحامل ، فيلم هاي انعطاف پذير،پركننده هاي پلاستيكي و...

كانه ورميكوليت يك سيليكات آبدار است كه داراي خواص ويژه اي مي باشد بخاطر ساختار مولكولي خاص آن چنانچه حرارت داده شود افزايش حجم يافته وقابليتهاي متعددي پيدا مي كند .نظير عايق صوتي وگرمايي بودن ،جاذب وحامل مواد شيميايي ، پر كننده و عايق كننده بتون وغيره

باانجام فرآوريهاي شيميايي مي توان از آن يك جاذب الرطوبه خوب ساخت.جاذب الرطوبه اي كه بسيار سبك است و بر اثر جذب رطوبت افزايش حجم محسوسي نداشته و ساختار بلوري آن از هم نمي پاشدو بر اثر جذب رطوبت مايع نمي گردد. و مي تواند در صنايع فوق حساس نظير نانو الكترونيك بعنوان پوشش عايق و جاذب الرطوبه مورد استفاده قرار گيرد.

صنایع مصرف کننده	ویژگی های مورد نیاز	گروه کاربری
تولید عایق های حرارتی نسوز، اکوستیک، پوشش های ضد حریق	عایق حرارتی-عایق صوتی-وزن مخصوص پائین-خاصیت نسوزندگی-قابلیت قالب گیری نهائی-الاستیته بالا-عدم وجودترک-شوک پذیری بالا	ساختمان
ساختمان کوره ها، دیگهاو واگن های حمل شمش فلزات در صنایع ذوب فلزات، صنایع نفت، گاز و پتروشیمی- آجرهای نسوز – لنت ترمز– گل حفاری-ریخته گری و قالب بندی – دفن زباله های رادیو اکتیو، رنگ های نسوز،لاستیک سازی	ضریب هدایت حرارتی بسیار پائین، نسوزندگی، سبکی، جذب تشعشعات و فلزات سنگین	صنعت
به عنوان مواد افزودنی در خوراک دام ، طیور و شیلات جهت جذب و انتقال عناصر مفید و دفع سموم ، عامل بهبود خاک به دلیل مقاومت در مقابل تغییرات سریع PH، جذب آب و عناصر مفید و تهویه خاک ، تهیه کودهای سبک وزن با قابلیت تجزیه زیاد، تهیه سموم دفع آفات نباتی ، تهیه خاکهای مصنوعی	قابلیت جذب کاتیونی زیاد ، سبکی، تخلخل، ، جذب آب	کشاورزی
افزیش سرعت جوانه زدن ، ریشه گرفتن و تسریع رشد	ماهیت استریل و سبک وزن بودن، عایق بودن حرارتی جهت مقاومت در مقابل تغییرات حرارتی ، ایجاد تخلخل در خاک ، تعویض کاتیونی	باغبانی

-بررسی و مطالعه نقشه ها و جدول نازک کاری و جزئیات اجرائی و محاسبه سطح زیربنای ساختمان ( از کف و از سقف ) و بررسی محوطه*سازی و محاسبه ضرایب طبقات و ارتفاع و تعیین دیگر ضرایب پروژه مانند ضریب منطقه*ای و بالاسری (عمرانی یا غیرعمرانی) و تجهیزکارگاه و ...

2- تخریب*های مورد نیاز در محل احداث پروژه

3- بوته کنی و درخت کنی

4- کانال کنی با بیل مکانیکی و اضافه بهای گودبرداری

5- خاکبرداری با ماشین و اضافه بهای گودبرداری

6- خاکبرداری با دست و اضافه بهای گودبرداری

7- نوع خاک ( سنگی ، سخت ، نرم )

بقیه در ادامه مطلب

EXrozblog.comEX8- تسطیح با ماشین یا دست

9- آب پاشی و کوبیدن سطح خاکبرداری شده

10- حمل خاک و نخاله و تعیین فاصله آن تا محل تخلیة مجاز

11- تهیه خاک یا تونان یا زیر اساس برای خاکریزی و تعیین محل تهیة آن

12- خاکریزی و تعین نوع خاکریزی یا مخلوط ( از خاک حاصل از خاکبرداری و یا تهیه از خارج از کارگاه )

13- پخش و تسطیح و آب پاشی و کوبیدن سطوح خاکریزی شده

14- تمهیدات جلوگیری از ریزش خاک هنگام خاکبرداری در پی ها و گودها و کانالها مانند چوب بست و تخته*کوبی و یا طرحهای خاص

15- کارگذاری لوله زهکش اطراف پی یا ساختمان برای هدایت آبهای زیرزمینی

16- شمع های ( پایل ) بتنی در زیر فونداسیون پی

17- آسفالت در زیر رادیه های بتنی

18- بتن مگر زیر پی ها و رادیه ها و شناژها

19- بتن غوطه ای ( مخلوط ۷۰٪ بتن و ۳۰٪ سنگ قلوه ) در زیر پی یا در اختلاف تراز رقوم فونداسیون ها

20- بتن غوطه ای یا مخلوط مناسب در پشت دیوار های حایل یا دیوارهای زیرزمین

21- بتن مسلح پی و شناژها و رادیه و دیوارهای بتنی ( آرماتوربندی ، قالب بندی جوبی یا فلزی یا نایلونی و آجری با اندود ، بتن ریزی ، صفحه ستون ، بولت ، ریشه ستونهای بتنی و پله ها و گروت ریزی )

22- کرسی چینی با آجر یا بلوک توپر و ایزولاسیون روی کرسی چینی و پشت دیوارهای حایل و زیرزمین

23- بلوکاژ و بتن ریزی در کف و قلوه ریزی و خاکریزی با مخلوط مناسب از رقوم روی پی تا زیر بلوکاژ در پایین*ترین طبقة ساختمان

24- بتن پوکه و ایزولاسیون ها و اندود لیسه ای و محافظ در کف ( سرویسها حمامها آشپزخانه آزمایشگاه موتورخانه و بام ) با ضخامت و کرم بندی لازم در طبقات ساختمان

25- اجرای اسکلت فلزی و اجرای ضدزنگ از نوع سرنجی با ترکیبات سرب و سندبلاست یا شات بلاست ( تیرها و ستونها تکی و دوبل ، جویست*ها ، تیرورقها ، لانه زنبوری ها ، گیردرها ، فریم ها ، خرپاها ، سوله و .. ) و تیرهای تودلی و پرلین های z

26- اجرای سقف ( طاق ضربی ، کرمیت ، دال ، کامپوزیت ، تیرچه بلوک ، وافل اسلب ، قالب چوبی یا فایبرگلاس ، سفال طبرستان یا مشابه ، فابیس ، ورق یا ایرانیت ، اسپیس فریم(سازه فضاکار) ، زیرسازی ، گنبد )

27- اسکلت پله ها ( تیرآهن شمشیری ، بتن ، قالب ، طاق ضربی ، آجری آهن گم ، ... )

28- دیوارچینی خارجی 22 یا 35 سانتی با بلوک لیکا یا مشابه یا آجر و دست انداز پله ها و پشت بام و رامپها )

29- تیغه چینی*های داخلی 10 تا 20 سانتیمتری با بلوک لیکا یا هبلکس و یا دیوارهای مسلح بتنی از نوع پوما یا مشابه یا آجر یا تیغه های گچی معروف به درای*وال و یا پارتیشن های اداری )

30- دربها و پنجره ها و آهن*آلات نعل درگاهیها و وال پست ها و آسانسورها و شیشه و نوار دورشیشه و دوجداره نمودن و یـراق آلات و دربهای سکوریت و نسوز و مخصوص ( گاوصندوقی ) و قـاب پنجره فلزی برای پنجره های پیش ساخته فلزی یا آلومینیومی (مانند پنجره*های ترمال بریک و پنجره های مشبک به فرم لوور مانند تولیدات کارخانه*های سکو و دورال و یا مشابه ) و در صورت لزوم و نرده ها و حفاظ های فلزی در داخل و خارج و چفت از ناودانی آلومینیومی در کناره وال پست با نازک کاری

31- کارهای چوبی شامل دربها ، کمدها ، پیشخوان ها و میزهای اطلاعات ، درب داکتهای تاسیساتی ، دکورهای چوبی ، قرنیزهای چوبی ، درپوشها ، نرده ها ، دست اندازها

32- نماسازی با آجر و بند کشی و سقف آجری آهن گم و نمای سیمانی ، تخته ماله ای ، نمای سنگی ( به فرم عادی یا اسکوپ یا خشکه چین ) ، آلومینیومی و شیشه ای و پانل*های پیش ساخته بتنی یا آلومینیومی (مانند صفحات مرکب آلومینیومی معروف به آلوکوباند ) یا فلزی و کارهای تزئینی و نقوش هندسی در نما ی سیمانی و آجری و بتنی و مشخص شدن نوع آجر مصرفی ( قزاقی یا نسوز یا ۴ سانتیمتری یا ... )

33- فلاشینگ گالوانیزه یا مسی روی دست انداز بامها و دیوارهای محوطه و نرده و سنگ درپوش یا درپوشهای چوبی روی دست انداز پله و رامپ و نردبانهای ارتباطی بام و درپوش و فلاشینگ بر روی داکتهای تاسیساتی روی بام و دودکش

34- درز انبساط ساختمان در بام و طبقات و اجرای جزئیات آن

35- نورگیرهای سقفی اعم از شیشه*ای یا پلکسی*گلاس یا مشابه

36- سقف کاذب ( رابیتس ، دامپا آلومینیومی ، پلکسی گلاس شفاف و درای وال و لمبه کوبی چوبی و ... ) با زیر سازی لازم

37- اندودهای گچ و خاک و دوگچه پرداختی و تعبیه چفت در گچ کاری و کارهای تزئینی گچی و آرکها و اندودهای سیمانی و تخته ماله ای و شمشه گیری در سطوح قایم و افقی و سقفها

38- اندودها و پوشش های خاص در کف یا سقف مانند آرملات یا پوشش ضدآتش ( ورمیفایر )

39- تور سیمی پشت نمای آجری و پیرامون وال پست ها و نعل درگاهیها و روی ایزولاسیون در صورت نیاز

40- قرنیزهای سنگی یا چوبی در داخل و ازاره سنگی خارج ساختمان و پله های داخلی و خارجی ( کف پله ، پاخور یا زیر پله ، بغل پله ) و رامپها و درپوشهای سنگی

41- کاشی کاری ، سنگ کاری ، سرامیک کاری ، موزاییک کاری ، تکسرام ، سنگ مصنوعی سالار ، کانداکتیو تایل ، سرب کوبی ، پارکت ، موکت ، کفپوشهای خاص ورزشی و .... در داخل ساختمان در سطوح افقی و قایم

42- نقاشی اعم از روغنی ، پلاستیک روی دیوار و سقف و رنگ روغنی روی کارهای فلزی و چوبی و رنگ سیلر و کیلر روی دربه و پنجره ها و نرده ها و رنگ مخصوص ضد آتش

43- کارهای خاص در بنا های خاص مانند معرق کاری و کاربندی های گچی و کاشیکاری مذهبی و خطاطی و امثالهم و کارهای خاص فضاهای اداری مانند پارتیشن ها و کف های کاذب و ......

44- مشخص شدن محل کارگاه تا نزدیک*ترین شهر اصلی و تعیین معادن و کارخانه*های موردنیاز جهت تهیة مصالح مصرفی جهت محاسبة حمل مصالح و تعیین مقدار مصالح مصرفی مورد نیاز

45- کارهای محوطه سازی شامل : تخریب ، خاکبرداری ، خاکریزی ، تسطیح ، کوبیدن ، زیرسازی ، شفته ریزی ، پیاده رو سازی بتنی با درزبندی ماسه آسفالت یا با رویه شسته موزاییکی یا با آجر جالیز همدان یا مشابه ، آسفالت خیابان یا بلوار یا محوطه ، فضای سبز و خاک نباتی ، جدول گذاری پیش ساخته و درجا ، جعبه های گل ،گلدانهای مخصوص ، نیمکت بتنی یا فلزی ، آب نما ، حوض ، نرده ، دیوار

46- کارهای زیربنایی شامل : چاههای فاضلاب یا آب باران و کول گذاری و نصب گلدانی چاهها ، کانال برق و آب و گاز ، فونداسیون تیرها و پایه چراغهای برق ، منهول ها و کانال ارتباطی مابین منهولها و شن ریزی روی لوله ها و کابل ها بر طبق جزئیات و سپتیک تانک و چربی گیر و واتراستاپ و منبع آب هوایی یا زمینی و حوضچه های آبیاری یا شیرهای آبیاری ، تاسیسات فاضلاب یا تصفیه خانه ، پمپ خانه ، موتورخانه و کانال آدم رو و گربه رو و لوله های آزبست فاضلاب و هماهنگی لازم با بخش تاسیسات جهت گرفتن اطلاعات وابسته

47- ورود اطلاعات از ریزمترة آیتم*بندی شده به کامپیوتر و اخذ خلاصه*متره و مالی از کامپیوتر و تعیین قیمتهای ستاره*دار و اخذ استعلام*های لازم و شرح دقیق کارهای ستاره*دار و تعدیل معکوس آنها به مبنای فهرست پایه پیمان و کنترل سقف ۲۰٪ مجاز ردیفهای ستاره*دار و تعیین اقلام خریدکارفرما یا فاکتوری و کنترل چک پرینت خلاصه*متره و خلاصه* مالی برآورد و کنترل آیتمهای مورد استفاده و ... و سایر کنترلهای لازم

48- تنظیم جمع کل برآورد پروژه شامل ابنیه و تاسیسات برقی و مکانیکی ساختمانها و محوطه و تنظیم لیست تجهیزکارگاه و تهیه جداول مربوط به نحوه ارایه پیشنهاد قیمت از سوی پیمانکاران به تفکیک فصل*های فهرست*بها جهت برگزاری مناقصه موضوع بخشنامه 54/4951-102/5453 مورخ 1377/9/9 سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشورو موضوع بخشنامه 100/76574 مورخ 1387/8/19 معاونت برنامه*ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری و موضوع بخشنامه 100/63219 مورخ 1386/5/7 معاونت برنامه*ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری

49- در انعقاد پیمانهای با نرخ مترمربع زیربنا تعیین درصدهای انجام هرکار برای فعالیتهای مختلف کار به منظور پرداختهای موقت برای هر زیر پروژه به تفکیک فعالیتهای عملیات اجرایی و شکست های کاری موضوع پیوست شماره دو بخشنامه شماره 100/142825 مورخ 1385/8/24 و در ارتباط با بند ج ماده 11 پیمان و محاسبه برآورد هزینه تمام شده کار به نسبت طول متوسط دوره ی اجرای پیمان

50- تهیه اسناد مناقصه و پیمان اعم از دعوت نامه ، فراخوان و شرح خصوصی پیمان

EXrozblog.comEX فضای رمانتیک این اتاق نشیمن به خاطر رنگ صورتی و طرح های شاد و سرزنده است.
این اتاق با رنگ گرم قهوه ای به مکانی دنج تبدیل شد. دیوارها با رنگ صورتی کم رنگ که تعادل بین رنگ های شاد و رح دار را برقرار می کند رنگ شده است .
یک قالیچه فیروزه ای رنگ روح بخشی است که مکمل رنگ صرتی تیره مبل ها و صندلی سفید و سبز است.سایه آبی قالی که با طرح های گلدار ترکیب شده کمک می کند فضای اتاق رمانتیک و فریبنده به نظر بیاید.
آبی+سبز
سایه هایی از آبی و سبز ترکیب مناسبی برای اتاق پذیرایی است.معمولا رنگ های آبی و سبز وقتی با رنگ های خاکی،قهوه ای روشن و قهوه ای تیره همراه می شوند زمینه مناسبی برای یک اتاق دنج هستند.استفاده از رنگ پرتقالی همراه با رنگ آبی یا سبز برای فصل سرد و خنک ایده آل هستند.
خاکی+قهوه ای


رنگ های رم و آرام بخش می توانند کسل کننده نباشند.کاغذ دیواری به این رنگ اثر دیداری دارد در حالی که قهوه ای پررنگ که در تاج تخت به کار رفته به فضای اتاق گرمی و حرارت می دهد. یک رو تخت خوابی خاکی و ملحفه های سفید فضای اتاق را تازه و دنج می کند. یک مبل مناسب حس آرامش اتاق را بیشتر می کند.
ترکیب رنگی بامزه و شاد
در این مورد رنگ های بامزه و شاد به خاطر رنگشان در فصل های پائیز و زمستان به کار برده می شوند.به خاطر هنری که در تاقچه بالای بخاری به کار رفته این اتاق جلوه پیدا کرده است.زرد،سبز چمنی و قهوه ای روشن(که در صندلی و میز جلوی در به کار برده شده)رنگ های این اتاق هستند.رنگ گرم روشنی که در دیوارها و سقف به کار برده شده پشت صحنه پر از آسایشی را فراهم می کند که در طول سال می تواند استفاده شود.
کدو تنبل طراحی شده
آشپزخانه یا محل نگهداری مواد غذایی را با کدو تنبل تزئین کنید البته شما مجبور نیستید آنها را حکاکی کنید.با استفاده از طرح های ظریفی که با کشیدن طرح های یک شکل و پشت سر هم روی کاغذ یا دستمال ایجاد شده کدو تنبل را تزئین کنید.رح ها را از درون دستمال در آورید،حال پشت دستمال را با استفاده از اسپری چسبنده اسپری کنید و آن را روی کدو تنبل بچسبانید و آن را به آرامی فشار دهید تا محکم شود.کمی رنگ را با استفاده از حرکات ملایم و آرام قلم مو به کار ببرید. صبر کنید تا خشک شود. به آرامی دستمال را از روی کدو تنبل بردارید.این گونه به نظر می رسد که طرح ها روی کدو تنبل پرس شدند.
شاخه ها درون ظروف
ظروف مناسبی را با شاخه های برگ دار،توت های پائیزی و دانه ها پر کنید.همه آنها را با هم روی میز بگذارید و بلند ترین شاخه ها را در عقب قرار دهید. از جعبه های تزئینی،دسته ای کتاب یا حتی میز یا صندلی چوبی کوچکی برای تنوع دادن به برگ های درختان استفاده کنید.برای اینکه خوشایند به نظر برسد از ظروف متنوع استفاده کنید.
برگ پائیزی بالش
یک برگ پائیزی که از اندازه واقعی اش بزرگتر است به بالش مسطح رنگ پائیزی می دهد.یک برگ را روی یک پارچه پشمی بزرگ کنید وآن را از درون پارچه در آورید و طرح را با اتوی داغ به پارچه بالش ملحق کنید.کار خود را با کوک زدن اطراف برگ به پارچه بالش تمام کنید.بالش را گوشه یک صندلی که با پارچه حاشیه دار پوشیده شده بگذارید.در یک گوشه نیز گل های چینی را در گلدان سفالی بگذارید.
شکل برگ
به بشقاب های کهنه و ناجور با برگ های پائیزی طرحی جدید بدهید.با استفاده از دکوپاز برگ های پائیزی را به وسط یا کناره های بشقاب بچسبانید و اجازه بدهید خشک شود.یک روکش دکوپاز متوسط روی بشقاب به کار ببرید و صبر کنید تا خشک شود.و روکش آخر را اضافه کنید تا کار تمام شود.آن را با قلاب به دیوار بزنید یا با استفاده از پایه هایی ان را روی میز یا تاقچه بگذارید.
دکوراسیون اتاق ناهارخوری
برای اینکه یک منظره جذاب در تمام پائیز در خاطرتان بماند لوستر را با برگ های پائیزی بپشانید و کدو تنبل ها ی کوچک(یا خشک شده) را از لوازم ثابت با روبان های سیاه و سفید محکم آویزان کنید.برگها را از پشت صندلی آویزان کنید و از کدو تنبل و کدو مسما روی میز برای نشان رنگ های فصلی استفاده کنید.

مقدمه ای در باره آب انبار

آب*انبار حوض و یا استخر سرپوشیده*ای است که برای ذخیره آب معمولاً در زیر زمین ساخته می*شود. در مناطق کم*آب و کویری آب انبار را از آب باران و یا جویبارهای فصلی پر می*کنند. آب معمولاً در زمستان ذخیره شده و در تابستان به کار می*رود. آب انبارها از جمله تأسیسات وابسته به قنات هستند.
نحوه ساخت آب انبار، تصفیه و عایق بندی آن با اصول مهندسی و علمی مطابقت دارد. برای تصفیه از روش*های فیزیکی و شیمیایی استفاده می*شود. ته نشین شدن مواد زاید، اضافه کردن حجم مشخصی از نمک به منظور تجزیه آن و میکروب کشی توسط کلر آزاد شده، استفاده از ترکیبات آهکی جهت گندزدایی و استفاده از کیسه*های زغال به منظور بو گیری از جمله این روش*ها است.
از معروفترین آب*انبارها آب*انبار شش*بادگیری و آب*انبار تکیه امیرچقماق در شهر یزد و سردار بزرگ، بزرگ*ترین آب انبار تک گنبدی ایران در قزوین است.قزوین از جمله شهر هایی در ایران است که دارای ده*ها آب انبار بوده و امروزه تعداد زیادی از آن*ها هنوز باقی مانده اند. از آب انبارهای قزوین که مورد بازدید گردشگران نیز قرار می گیرند می توان آب انبارهای سردار بزرگ، حاج کاظم، آب انبار سردار کوچک، مولاوردیخانی، زنانه بازار و مسجد جامع را نام برد.

EXrozblog.comEXانواع آب انبارها
آب انبارها را می*توان به دو دسته تقسیم کرد.
۱: آب انبارهای همگانی واقع در محله ها، کاروانسراها، روستاها و به صورت تک بنا در مسیر راه*های کاروانی.۲: آب انبارهای خصوصی درون خانه ها.قسمت*های مختلف آب انبارها

قسمت*های عمده بنای یک آب انبار عبارت*اند از: ۱: منبع ذخیره آب ، ۲: پوشش منبع ، ۳: هواکش و بادگیر ، ۴: راه پله و پاشیر ، ۵ سردر تزئینی.
منبع یا انبار: قسمت اصلی آب انبار است و به چهار شکل مکعب، مکعب مستطیل، هشت گوشه و استوانه ساخته می*شده، تمامی یا بخش عمده آن در زیر زمین کنده می*شود. قطر منبع*های استوانه*ای از حدود ۲۰ متر تجاوز نمی*کند و تا سه هزار متر مکعب گنجایش دارند. منبع*های مکعب و مکعب مستطیل می*توانند در اندازه*های بسیار بزرگ و تا صد هزار متر مکعب نیز ساخته شوند که در آن صورت برای نگهداری پوشش فراز آنها در داخل منبع، جرزها و ستونها را بکار می*گیرند.
پوشش انبار: پوشش منبع به صورتهای گنبدی، مخروطی، آهنگ و مسطح دیده می*شود.
هواکش و بادگیر: برای سالم نگهداشتن آب و خنک کردن آن، بر فراز منبع آب به صورت معمول بادگیرهایی استوار می*کنند تا جریان هوا را در آن برقرار سازد. وجود بادگیرهای متعدد یک دهانه و چند دهانه در بالای برخی از انبارهای آب به این دلیل است که تا از هر سو که باد می وزد، از آن بهره جسته شود و به طور دائم جریان هوا به گونه (بده و بستان) به*وسیله بادگیرها در منبع برقرار باشد.
راه پله و پاشیر: در کنار منبع و به طور معمول در وسط سردر باشکوه و چشمگیری که به میدان یا فظای به نسبت باز مقابل جلوه می بخشد، پله*های آب انبار قرار دارد که دسترسی به پاشیر و محل برداشتن آب را میسر می سازد. شیب پله*ها گاهی تند، ولی پهنای آنها بسیار است تا افراد براحتی بتوانند با سطل، دلو، کوزه و مشک از کنار هم بگذرند. در محل پاشیر و برداشت آب، برای آنکه افراد معطل نشوند با توجه به تعداد ساکنان محل، گاه تا سه شیر نیز قرار می*دهند. شیرهای برداشت آب را در یک متری از کف منبع نصب می*کنند تا مواد ته نشین شده با آب خارج نشود. برخی از آب انبارها دارای دو راه پله هستند یکی برای مسلمانان و دیگری برای زرتشتیان مانند آب انبار معروف ریگ در یزد.
سردر: سردر آب انبارها چشمگیرترین واحد تزئینی و نما سازی شده آن به شمار می*رود. در دوسوی پله*ها اغلب سکوهای سنگی پهنی وجود دارد که بیشتر در پیوند فضای باز محل مقابل سردر، جایگاه مناسبی برای گردهمایی مردم محل به شمار می*رود.

آب انبار پنج برکه در بندر لنگه
این آب انبار در اواخر دوره قاجار ساخته شده. مساحت این اثر 570 متر مربع است. این اثر دارای 4 بازوی 20 متری می باشد که به همین دلیل معروف است. این بنا واقع در 5 کیلومتری بندر لنگه در مسیر ارتباطی کنگ لنگه واقع است.

اشکانيان تمدن يونانى را که در دورهٔ سلوکيان در ايران به*وجود آمده بود، ارج مى*گذاشتند. برخى از پادشاهان اشکانى به خوبى با ادبيات يونانى آشنائى داشتند و برخى نمايش*هاى يونانى در دربار پادشاهان اشکانى اجراء مى*شد. در آن دوره مجلسى موسوم به مهستان بود که خود مرکب از دو مجلس بود يکى مجلس اشراف و ديگرى مجلس ”دانايان و مغان“ که جنبهٔ مشورتى داشت و نفوذ چندانى در امور نداشت. در اين دوره دامپروى و کشاورزى و تجارت رونق بسيار داشت و برده*دارى رشد مى*کرد. دين آنها دين زرتشت و نيز پرستش اجداد آنها بود. ساير اديان نيز آزادى داشتند. اشک ۲۲ (بلاش اوّل) کسى بود که به* جمع*آورى اوستا پرداخت. زبان آنها پارسى ميانه بود که به*علت تماس زياد با رومى*ها، زبان و تمدن رومى نيز در دربار آنها نفوذ داشته است. خط آنها آرامى سريانى بوده و روى برخى سکّه*ها عبارات يونانى حکّ شده است. از آثار اين دوره معبد آناهيتا در همدان؛ خرابهٔ معبد کنگاور، نقوش برجسته از دورهٔ مهرداد و گودرز در بيستون است.

EXrozblog.comEXشاهان اشکانی




توضیح: ح علامت اختصاری حدود است.

• ارشک (اشک یکم) (ح۲۵۰- ح۲۴۷ ق.م)
• تیرداد یکم (اشک دوم) (ح۲۴۷- ح۲۱۱ ق.م)
• اَردوان یکم (اشک سوم) (ح۲۱۱- ح۱۹۱ ق.م)
• فریاپت (اشک چهارم) (ح۱۹۱- ح۱۷۶ ق.م)
• فرهاد یکم (اشک پنجم) (ح۱۷۶- ح۱۷۱ ق.م)
• مهرداد یکم (اشک ششم) (ح۱۷۱- ح۱۳۸ یا۱۳۷ ق.م)
• فرهاد دوم (اشک هفتم) (ح۱۳۸ یا ۱۳۷- ح۱۲۸ ق.م)
• اردوان دوم (اشک هشتم) (ح۱۲۸- ح۱۲۳ ق.م)
• مهرداد دوم (اشک نهم) (ح۱۲۳- ۸۷ ق.م)
  • گودرز نخست (۹۱ - ۷۸؟)
  • اُرُد نخست (۷۸ - ؟)
• سیناتروک (اشک دهم) (۷۶ یا ۷۵- ۷۰ یا ۶۹ ق.م)
• فرهاد سوم (اشک یازدهم) (۷۰ یا ۶۹- ۵۸ یا ۵۷ ق.م)
• مهرداد سوم (اشک دوازدهم) (۵۸ یا ۵۷- ۵۶ ق.م)
• اُرد دوم (اشک سیزدهم) (ح۵۶- ۳۷ یا ۳۶ ق.م)
• فرهاد چهارم (اشک چهاردهم) (ح۳۷- ۲ ق.م)
• فرهاد پنجم یا (فرهادک) (اشک پانزدهم) (۲ ق.م- ۴ م)
  • ملكه موزا (۲ ق.م- ۴ م) همراه با پسرش فرهاد پنجم
• اُرد دوم (اشک شانزدهم) (۴- ۶ یا ۷ م)
• ونُن یکم (اشک هفدهم) (۷ یا ۸- ۱۲ م)
• اردوان سوم (اشک هیجدهم) (۱۲- ۳۹ یا ۴۰ م)
  • تیرداد سوم (ح۳۶ م)
• وردان (اشک نوزدهم) (۳۹ یا ۴۰- ۴۵ م)
• گودرز (اشک بیستم) (۴۱- ۴۵ م)
• ونن دوم (اشک بیست و یکم) (۵۱ م)
• بلاش یکم (اشک بیست و دوم) (۵۱- ۷۷ یا ۷۸ م)
• پاکور (اشک بیست و سوم) (۷۸- ۱۰۸ یا ۱۱۰ م)
  • اردوان چهارم (۱۰۸- ۱۱۰ م)
• خسرو (اشک بیست و چهارم) (ح۱۱۰- ۱۲۸ یا ۱۲۹ م)
• بلاش دوم (اشک بیست و پنجم) (۱۲۸ یا ۱۲۹- ۱۴۷ م)
  • مهرداد چهارم (۱۲۸؟ یا ۱۲۹؟- ۱۴۷؟ م)
• بلاش سوم (اشک بیست و ششم) (۱۴۷- ۱۹۱ م)
• بلاش چهارم (اشک بیست و هفتم) (۱۹۱- ۲۰۸ م)
• بلاش پنجم (اشک بیست و هشتم) (۲۰۸- ح۲۱۶ م)
• اردوان پنجم (اشک بیست و نهم) (ح۲۱۶- ۲۲۶ م)
• بلاش ششم
• اردوازد

ساتراپی پارت



سکه آندراگوراس, واپسین شهرب سلوکی پارت . اودر حدود 250 پیش از میلاد ادعای استقلال نمود.


پس از فتح ایران به دست اسکندر مقدونی و مرگ او، ایران به سلوکوس سردار مقدونی رسید؛ نخستین برخورد او با همسایگان ایران در مرزهای جنوب شرقی روی داد که نتیجه آن واگذاری بخش خاوری ایران به چاندراگوپتا پادشاه هند از سلسله ماوریا بود. در حدود ۲۸۱ پیش از میلاد اقوام بربر (به گفته منابع یونانی) به شمال شرقی ایران یورش بردند و شماری از شهرها از جمله چند مهاجرنشین یونانی را ویران ساختند. آنتیوخوس یکم پس از دفع این یورشها شمار مهاجرنشینان یونانی را افزایش داد و مرگیان را به صورت سنگر و بارویی درآورد، همچنین دو لشکر کشی به مرزهای شمال شرقی ایران انجام داد، یکی دریایی به فرماندهی پاتروکلس در امتداد کرانه های خاوری دریای مازندران و دیگری زمینی به فرماندهی دموداماس به آن سوی سیردریا (سیحون) که به تأسیس دو استان آنتیوکیس و سلوکیس انجامید. در ۲۵۰ پیش از میلاد آندراگوراس شَهرَب پارت و دیودوتوس شَهرَب (ساتراپی) باکتریا (بلخ) اعلام استقلال نمودند؛ دیودوتوس خود را شاه خواند و قلمرو یونانی - بلخی را تأسیس نمود.

پیدایش

که یاد و نام او [اشک یکم] در دستگاه پارت کوچک تر از کورش پارسی، اسکندر مقدونی و رومانیس رومولیس نبود. یوستینوس

به عقیده یوزف ولسکی، ارشک (اشک) در سالهای ۲۳۸/۲۳۹ پیش از میلاد و در زمان پادشاهی سلوکوس دوم کالینیکوس به پارت یورش برد و بر آندراگوراس پیروز شد، سپس بر هیرکانی (گرگان) تاخت و آنجا را تسخیر نمود و شالوده های دستگاه اشکانی و پادشاهی پارت ها را پی ریزی نمود.

شاهزاده پارتی, پیدا شده در خوزستان.


وی در آساک واقع در استاونه(آستوئن) در بخش شمالی قلمرو پارت که نِسا هم در آن بود تاجگذاری کرد. سلوکوس دوم برای باز پس گيری سرزمینهای از دست رفته پادشاهی سلوکی دست به لشکر کشی به بخش*های شمال شرقی ايران زد، در تلاش برای دست یافتن به این هدف با دیودوتوس یکم شاه یونانی - بلخی پیمان یگانگی بست اما با مرگ دیودوتوس یکم و تغییر ---------- جانشین او، دیودوتوس دوم، که با اشک یکم متحد شد، سلوکوس دوم تنها ماند. اشک یکم به روش استپ نشینان به درون استپها پس نشست تا شاید در دشتهای هموار آنجا از سواره نظامش بهتر بهره گیرد و سپس وارد نبرد شد. نتیجه نبرد پیروزی اشک یکم بود. از آن پس پارت ها این روز را به عنوان روز استقلال جشن گرفتند.[1]اشک دوم پس از پدر در سال ۲۱۷ پيش از میلاد بر تخت پادشاهی نشست و روند گسترش قلمرو اشکانی را ادامه داد، وی اکباتان را نيز به قلمرو اشکانی افزود. در واکنش به این امر آنتیوخوس سوم پس از در هم شکستن شورش ساتراپهای باختر ایران رهسپار خاور شد؛ اشک دوم به ناچار اکباتان را رها نمود و همچون پدرش به استپ ها پس نشست. آنتیخوس پس از باز پس گیری شهرهای تامبراکس و سورینکس و چند پیروزی بر پارتهای در حال عقب نشینی از پیش روی در استپها خودداری نمود و بنا به دلایل نامعلوم (شاید پس از شکست از اوتیدم (جانشین دیودوتوس دوم شاه یونانی - بلخی) با اشک دوم صلح نمود. نکته جالب توجه در این عقب نشینی پارتها، کشتار همه یونانیان شهر سورینکس بود؛ این مساله در تضاد با جمله های حک شده بر پشت سکه های اشکانی در آن دوره (فیل هلن [یونان دوست]) است و این نشانه دهنده ---------- واقع بینانه شاهان اشکانی و آگاهی آنان از پیوندهای میان یونانیان و سلوکیان می باشد. پس از اشک دوم دقیقا مشخص نیست چه کسی جانشین او شده، نامهایی همچون وَردان، وُنون، بلاش، خسرو و پارتامازیس آمده اند، با این حال بر سر کار آمدن نماینده شاخه فرزند کوچک تر یعنی فریاپیت (حدود ۱۹۱ تا ۱۷۵ پیش از میلاد) امری مسلم است. درباره پادشاهی او و جانشينش فرهاد یکم (حدود ۱۷۶-۱۷۵ پیش از میلاد) تقریباً چیزی نمی دانیم، تنها در دو سند درباره پادشاهی فرهاد یکم آورده شده که او پس از شکست دادن قبیله «مردها» در البرز آیشان را به خاراکس نزدیک دروازه های مازندران کوچاند.
جانشین او مهرداد یکم (حدود ۱۷۱ تا ۱۳۸ پيش از میلاد) نخستین شاه بزرگ اشکانی است که دولت پارت را به جایگاه يک امپراتوری خاوری رساند.

شاهنشاهی

بازسازی یک کمان دار پارتی کنده کاری شده بر ستون ترایان.


مهرداد یکم (۱۷۱ تا ۱۳۸/۱۳۷ پيش از ميلاد) با آگاهی از شرايط نابه سامان دولتهای بلخی و سلوکی نخست به خاور لشکر کشی نمود تا سرزمينهایی که اوتيدم در زمان پادشاهی اشک دوم و لشکر کشی آنتيوخوس سوم گرفته بود بازپس گيرد. در آن زمان در بلخ پس از مرگ اوتيدم، فرمانروایی دوپاره شده بود، دمتریوس پسر او دولتی در هند تشکیل داده و اوکراتیدس غاصب قدرت را در بلخ غصب کرده بود. اما مهرداد یورش اصلی خود را نه به خاور بلکه به باختر انجام داد. از مرگ آنتیوخوس چهارم اپیفان پس از یورش ناکامش به ایران که با پارتها تماسی پیدا نکرد، وضع سلوکیان بحرانی شد و شَهرَب ماد به نام تیمارخوس اعلام پادشاهی کرد. تيمارخوس پس از نبردهای طولانی از مهرداد شکست خورد و مهرداد ماد را نيز به فرمانروايي خود افزود و باکازیس نامی را به حکومت آن نشاند. با تسخير ماد راه ورود به بين النهرين باز شد و مهرداد با بهره جستن از پیکار میان دمتریوس دوم سلوکی و تریفون غاصب به میان رودان تاخت و بابِل و سلوکیه را گرفت، وی در سلوکیه با عنوان «شاهنشاه» تاجگذاری کرد در حالی که منطقه نفوذش در ۱۴۱ پيش از میلاد تا شهر اوروک در جنوب بابل گسترش یافته بود.

سوار پارتی. Palazzo Madama, تورین, ایتالیا.


دمتریوس پس از غلبه بر تریفون و دلگرمی از دعوت مادها و شهرهای یونانی خود را آماده جنگ با مهرداد نمود. از سوی دیگر خود پارت مورد تهدید سکاها قرار گرفته بود. مهرداد که با جنگی دو سویه روبرو شده بود، خود با بخشی از سپاه به هیرکانیه رفت و وظیفه رودررویی با دمتریوس را بر دوش فرماندهان خویش گذاشت.
دمتریوس پس از کامیابی های آغازین وارد ماد شد ولی شکست خورد و زندانی شد. او را در ۱۴۱/۱۴۰ پيش از میلاد به هیرکانیه نزد مهرداد فرستادند. مهرداد دختر خود رودوگون را به همسری او درآورد تا بعدها بتواند نقشی مناسب با اهداف شاه پارتها ایفا کند. سپس متوجه جنوب شد و سرزمینهای عیلام، شوش و پارس را در ۱۳۹ پیش از میلاد فرمانبردار خویش کرد. بدين ترتیب مهرداد توانست ظرف ده سال از ۱۴۸ تا ۱۳۸ پیش از میلاد با پیکارهای سخت و به برکت سپاه و ---------- جلب همکاری دودمانهای بزرگ، پارت را به مقام يک قدرت بزرگ برساند، وی نه تنها دولتی بزرگ ساخت بلکه برنامه ای برای اشکانیان به ارث گذاشت. مهرداد یکم نخستین «شاهنشاه» اشکانی در ۱۳۹/۱۳۸ پیش از میلاد در گذشت و تاج و تخت را به جانشینش فرهاد دوم (از حدود ۱۳۸ تا ۱۲۹ پيش از ميلاد) سپرد.
در زمان او دولتش که هنوز به اندازه کافی استوار نشده بود دوباره از دو سو مورد تهديد قرار گرفت؛ خطر یورشی از آسيای ميانه و یورش آنتیوخوس هفتم سیدتس که کوشيد در سالهای ۱۳۰/۱۲۹ پيش از ميلاد سلوکیان را (برای آخرين بار) بر خاور چیره سازد، او توانست پارتها را در سه نبرد شکست دهد و بابل و ماد را تسخیر کند. فرهاد با آنتیوخوس وارد گفتگو شد اما شرایط شاه سلوکی را نپذيرفت و مترصد زمان مناسب شد. آنتیوخوس برای آسان نمودن تهيه آذوقه، سپاه خود را در پایگاه های زمستانی شهرهای گوناگون پراکند.

سوار سنگین اسلحه پارتی در نبرد با شیر. موزه بریتانیا.


فرهاد به یاری تبلیغات ماهرانه ساکنان اين شهرها را به هواداری از خود برانگیخت، سپس نقشه ای را به اجرا گذاشت که در آن تهاجم هم*زمانی به سپاهیان آنتیوخوس پیش بینی شده بود که کاملاً کامیاب از آب درآمد و آنتیوخوس در نبرد پس از آنکه سربازانش رهایش نمودند شکست خورد و کشته شد(یا خودکشی کرد)، در نتیجه فرهاد بابل و ماد را گرفت و به طرح نقشه ای برای تاختن به سوريه دست زد. فرهاد باقی مانده سپاه آنتیوخوس را به سپاه خود افزود (ولی با آنان رفتاری سخت گيرانه داشت) ، پیشتر نیز از مزدوران احتمالاً سکایی بهره جسته بود، فرهاد دستمزد این مزدوران سکايي را پس از پیروزی بر آنتیوخوس نپرداخت پس آنان شوریدند و بر ایران یورش برده حتی بر بین النهرین نیز دست انداختند، در جنگ میان فرهاد و سکاها زمانی که مزدوران یونانی سپاه پیشين آنتیوخوس در لحظه سرنوشت ساز نبرد (۱۲۸ پیش از میلاد) به ایشان پیوستند در میدان رزم کشته شد. اکنون ایران در وضع ناگواری قرار گرفته بود چرا که قبایل جنگجوی یو-تشی به دولت یونانی - باختری (بلخی) تاخته و در حدود ۱۳۵ تا ۱۳۰ پيش از میلاد باختر را اشغال نمودند.
اردوان یکم در چنين شرایطی جانشین فرهاد دوم شد. او نیز نتوانست خطر را دور نماید و سکاییان توانستند در خاور ایران یعنی زرنگ استقرار یابند؛ از آن پس نام درنگیانه به سيستان تغيير یافت. اردوان در نبردی در حدود ۱۲۴/۱۲۳ پیش از میلاد در نبردی جان باخت. خطر همچنان شاهنشاهی پارت را تهدید می نمود. نشانه های فروپاشی در بین النهرین دیده می شد، هوسپائوسینس امیر عرب در حدود ۱۲۷ پیش از میلاد شهر انطاکیه در مصب دجله و فرات در کنار خلیج فارس را گرفت و آنجا را خاراکس هوسپائوسینس نامید. سپس بابل و احتمالاً سلوکیه را گرفت اما هیمروس سردار اشکانی او را پس راند و به نام خود در سلوکیه سکه زد.

138 تا 126پیش از میلاد سفر ژانگ کيان به غرب، غارهای مانگااُ.


وظیفه نوسازی قدرت اشکانیان بر دوش پسر اردوان یکم یعنی مهرداد دوم (۱۲۳/۱۲۴ تا ۸۸/۸۷ پیش از میلاد) افتاد. او نخست در ۱۲۲/۱۲۱ پيش از میلاد بر هوسپائوسینس لشکر کشید و او را شکست داده تبدیل به امیری دست نشانده کرد. بدین سان بین النهرین تا رود فرات از جمله شهر مرزی مهم دورا-اروپوس در سال ۱۱۳ پیش از میلاد به قلمرو شاهنشاهی اشکانی پیوست. سپس دولتهای کوچک شمال بین النهرین یعنی گوردی ین، آدیابن و اُسرائن فرمانبردار پارتیان شدند. آنگاه به خاور و سکاییان روی آورد و پس از لشکر کشی پیروزمندانه سکاییان زیر فرمان دودمان سورن را به دولتی دست نشانده تبدیل نمود. وی پا را از مهرداد یکم نیز فراتر نهاد و رهسپار ارمنستان شد، آرتاواز شاه ارمنستان را فرمانبردار خویش نمود و تیگران پسر آرتاواز را به عنوان گروگان به پارت فرستاد. رویدادهای بعدی باعث مداخله دوباره ایران شد و ارتش پارت، تیگران را به عنوان شاهی دست نشانده بر تخت پدر نشاند که او نیز ناچار «هفتاد دره» را در حدود ۱۰۰ پیش از میلاد به ایران واگذاشت.در سال ۹۶ پیش از میلاد نخستین دیدار میان اورباز فرستاده مهرداد دوم و کورنلیوس سولا فرمانده سپاه روم با موضوع ابراز دوستی مهرداد و در حقیقت آگاه شدن از اهداف رومیان روی داد. مهرداد دوم دوباره شکوه را به ایران بازگرداند و همچون نیای همنامش، خود را «شاهنشاه» نامید. او با ووتی فغفور چین از سلسله هان (۱۴۱ تا ۷۸ پیش از میلاد) روابط ---------- و بازرگانی برقرار نمود و زبان ایرانی را در نوشتارهای پادشاهی باب نمود.

دگرگونی های درونی

درباره دوره مهم برپایی شاهنشاهی، منابع فراوان تر، کتیبه ها، اسناد خط میخی، خرده سفالها و سکه ها پایه گسترده تری برای شناخت شخصیت شاهان، و هدف های ---------- داخلی و خارجی ایشان نسبت به دوره پیدایش آنان در اختیار می گذارد.

فرهنگ

رشد ایران گرایی را می توان از دوره مهرداد یکم به روشنی دید. شکل و شمایل ایرانی تر شده چهره مهرداد یکم که با جامه ای باشکوه، گیسوانی بلند و ریشی انبوه و تاج بر سر در پشت سکه های آن دوره بی گمان نشان دهنده افزایش پیوندها با محیط ایرانی و جدا شدن از یونانی گرایی است؛ گزیدن نامواره «شاهنشاه» نیز نشانه ای دیگر از توجه به سنتهای هخامنشی است. ظاهراً شکی نیست که مدیریت دربار اشکانی برای اداره کشور از زبان آرامی بهره می جستند (مدارک یافته شده در نسا) و این دلیلی است از دید دشمنانه آنان نسبت به زبان یونانی، زیرا سرانجام نیز کاربرد زبان یونانی را منسوخ نمودند. گام بعدی آنان در این زمینه ایجاد زبان اداری ایرانی بود.

ارتش

تقریباً در همه منابع آمده که اشک در زمان یورش به سلوکیان هم از اسواران و هم از پیادگان بهره می جسته بود. سواره نظام آنان از دو گروه تشکیل شده بود، سواران سنگین که اسب و سوار پوشیده با برگستوان و زره بوده و سواران نیزه داشتند، و دیگری سواران کمان دار با پشتیبانانی مجهز به ترکش های فراوان که همیشه تیر در اختیار ایشان می نهادند. بنا به تاکتیکی سازگار با زمین هموار و دشت، کمانداران مامور بودند دشمن را با باران تیر به ستوه آورند، حال آنکه وظیفه سواران سنگین کوبیدن و ضربه زدن به دشمن ناتوان شده و به ستوه آمده برای تعيين تکلیف نبرد بوده است.

----------

آنچنان که از زنجیره رویدادها و حرکت اشکانیان (به ویژه مهرداد یکم) برمی آید، ---------- آنان زنده نمودن شکوه گذشته شاهنشاهی هخامنشی بوده است.[2]

نبرد با روم

همچنین نگاه کنید به: جنگ های ایران و روم
حادثه ای که خاور را تکان داد جنگ روم با مهرداد ششم، شاه پونت و همپیمانش تیگران، شاه ارمنستان، در زمان پادشاهی سينتروک، شاه اشکانی بود. پس از شکست قطعی این دو شاه از روم، قلمرو روم به طرز خطرناکی به مرز ايران نزديک شد اين شکست هم*زمان با پادشاهی فرهاد سوم روی داد. سرانجام لیسینیوس کراسوس یکی از سه تریوم ویراتوس روم که در آن زمان فرماندار سوريه بود (همدوره پادشاهی اُرُد دوم) در سال 54 پيش از ميلاد همراه يک سپاه هفت لژیونی بدون اعلان جنگ با هدف اشغال ایران از فرات گذشت. اما نتيجه نبرد برای رومیان مصیبت بار بود چرا که سپاه روم در نبرد حرّان (کارهه) از سپاه ایران به فرماندهی سورنا سردار بزرگ ایرانی شکست خورد و خود و سپاهیانش از دم تیغ گذشتند. اين نخستين نبرد از رشته جنگ های ایران و روم بود که تا پایان دوره ساسانی به درازا کشید؛ بهانه آغاز بیشتر این جنگها زیر نفوذ درآوردن ارمنستان بود که سرانجام به یمن جنگ آوری و ---------- اشکانیان در زمان بلاش یکم (51 تا 79 میلادی) به منطقه نفوذ ایران تبدیل شد. اما از پس مرگ بلاش یکم بلایی خانمان سوز دامان اشکانیان را گرفت، این بلا همانا سرکشی و سودای تخت وتاج در میان شاهزادگان و امیرزادگان ایرانی بود. بلایی که موجب ناتوان نمودن نیروی رزمی ایران در برابر روم گردید و در نتیجه آن رومیان توانستند سه بار بین النهرین و تیسفون را در سالهای 116 میلادی (در زمان پادشاهی خسرو و ترایانوس، 165 میلادی (به فرماندهی آويدیوس کلسیوس و در زمان پادشاهی بلاش چهارم) و آخرين بار در سال 198 میلادی به دست سپتیموس سوروس و در زمان پادشاهی بلاش پنجم تسخیر نمايند. اما شاهان اشکانی با وجود ستیز پیوسته با گردنکشان داخلی هرگز به رومیان اجازه ندادند به سرزمین اصلی ايران نفوذ نمایند.

پایان کار اشکانیان

سرانجام کشمکش های داخلی و شکستهای خارجی حیثیت واپسین شاهان اشکانی را بر باد داد. آخرين جنبشی که به پايان کار اشکانيان انجامید از پارس و به رهبری اردشير بابکان آغاز شد. وی در سال 224 میلادی بر اردوان چهارم شورید؛ اردوان در نبرد از اردشیر به سختی شکست خورد و خود نیز هنگام نبرد کشته شد. اردشیر احتمالاً در سال 226 میلادی در تیسفون تاجگذاری نمود و خود را «شاهنشاه» خواند. بدین ترتیب دفتر دوره اشکانیان (از حدود 238 پیش از میلاد تا حدود 226 میلادی) بسته شد اما یاد شکوهشان چنان در جهان زنده بود که یکصد و پنجاه سال پس از سقوطشان امپراتور روم یولیانوس ترجیح داد به او لقب «فاتح پارت ها» دهند.[3]


معماری دوره ی اشکانيان (پارتيان)

قوم پارت يا پارتوآ يکی از شعبه های نژاد آريايی ايرانی است پارت ها در زمينه هنرها به ويژه در معماری ابتکارات بديعی داشتند . آنها با برخورداری از پيشينه ی غنی دوباره به احيای هنرهای فراموش شده و يا تفسير يافته ی ايرانی پرداختند با فترتی که در هنر ايران پيدا شده بود نه تنها احياگر معماری و سنت های گذشته ی ايرانيان شدند بلکه تحول ملی عظيم در زمينه ی شهر سازی و معماری ايجاد کردند و در معماری دو عنصر نو ظهور افزودند. يکی احداث گنبد بر روی بناهای چهار ضعلی (مربع شکل) از طريق فيل پرشها و ديگر توسعه ی ساختمان ايران . تاق دار

متاسفانه علی رغم حاکميت طولانی مدت پارتها اکثر آثار آنها از بين رفته است. زيرا عواملی مانند زلزله، آب و هوايی و گستره وسيع امپراتوری، تاثير گذار در روند تخريب آثار معماری بوده اند.

پهناوری بسيار شاهنشاهی پارت و گوناگونی سنت های مردم آن بايد ما را آگاه ساخته باشد که يک سبک معماری در سراسر کشور نمی توانست باشد. اما با کاوش هايی که در مناطق مختلف صورت گرفته از آثار به جای مانده از دوره ی پارتها و آثار پس از آن که به سبک سابق ساخته شده اند می توان سبک معماری و حتی ويژگی آن را مشخص نمود از آن جمله:

- حداکثر استفاده از مصالح بوم آورد

- استفاده بسيار خوب از تکنيک پيشرفته تاق گنبد، به خصوص گنبد با استفاده از مصالح بوم آرود

- پرهيز نکردن از شکوه و ارتفاع زياد

- تنوع فوق العاده در طرح ها

- استفاده از ملات ساروج که به کمک آن توانستند فضاهای معماری وسيع را ايجاد نمايند.

تزئينات در معماری پارتيان:

در معماری پارتی تزئيناتی مانند نقاشی و گچبری وسيعاً به کار گرفته می شده است. گچبری کوه خواجه و نقاشيهای ديواری با رنگ های مختلف و گوناگون حکايت از تزئين بخش داخلی ساختمان ها دارد و اين نمونه تزئينات کچبری با طرح های هندسی و گياهی بعداً در دوره ی ساسانی و از آن پس در دوره اسلامی مورد استفاده قرار گرفت.

پاورقی

1. ^گزارش تاسيتوس
2. ^آمیانوس مارسلینوس
3. ^یوستینوس

سلجوقيان ترکان غز بودند که براي تصرف زمينهاي حاصلخيز از ماوراء النهر به کشور ايران آمدند و بزودي با فتوحات خود توانستند علاوه بر ايران آسياي صغير را نيز به تصرف در آورند. بدين ترتيب در آغاز قرن پنجم سلسله ي ترکان سلجوقي تأسيس شد. بعد از حکومت طغرل نوبت به حکمراني آلب ارسلان رسيد. بعد از مدتي حکومت به دست ملکشاه سلجوقي افتاد و سرانجام در دوره ي حکومت سلطان سنجر سلجوقي حکومت اين سلسله روبه ضعف نهاد و بعد از مدتي به دست سلسله ي ديگري به نام خوارزمشاهيان منقرض شد.
از وقايع مهم سياسي اين دوره، قيام فراگير اسماعيليان بود که حدود دويست سال، تقريباً بيشتر قلمرو جهان اسلام و آسيا را فراگرفت. رئيس اين فرقه حسن صباح، ضمن جمع آوري تعداد زيادي از طرفداران خود گذرگاههاي صعب العبور را به عنوان پايگاهي براي توسعه ي قدرت و قيام خود انتخاب کرد. مراکز سياسي اين فرقه بيشتر در کوههاي البرز از قزوين تا دامغان گسترده بود. مرکز حکومتي آنان به نام آشيان عقاب يا قلعه الموت معروف است. اسماعيليان معتقد بودند که اسماعيل پسر جعفربن محمد (ع) از احفاد حسين بن علي (ع) همان مهدي موعود است. گرچه اسماعيليان در بيشتر کشورهاي اسلامي حتي سوريه و مصر پيروان بسيار داشتند، ولي سرانجام به دست هلاکوخان مغول از بين رفتند.

EXrozblog.comEXاز نظر توسعه ي هنرها بويژه معماري، عهد سلجوقيان يکي از دوره هاي درخشان هنري است. همچنين عده اي از محققان براين عقيده اند که در اين دوره صنايع گوناگون به شيوه ي گذشته ادامه و گسترش يافت. معماري عهد سلجوقيان از استحکام و زيبايي خاصي برخوردار است. گرچه حدود يک هزار سال از آن دوره مي گذرد ولي بناهاي باقيمانده از آن دوران نشان دهنده ي مهارت و استادي هنرمندان و استادکاران و آگاهي آنان از شيوه هاي مختلف معماري است. شکوفايي هنرها در اين دوره همچنين مديون آرامش و ثبات سياسي قلمرو سلجوقيان است که در آن هنرمندان توانستند آثار متعددي به وجود آورند. همچنين وجود وزيري دانشمند چون خواجه نظام الملک در دستگاه حکومتي سلجوقيان، باعث رونق صنايع و فنون شد. وي مدارس زيادي در شهرهاي بغداد، نيشابور، مرو، ري و جرجان تأسيس کرد تقريباً از همين زمان بود که مدارس از مساجد جدا مي شدند. مدارسي که در زمان صدارت خواجه نظام الملک به وجود آمد اغلب چهار ايواني است. دوره ي سلجوقيان از نظر ادبي نيز اهميت خاصي دارد؛ شاعران بزرگي چون ناصرخسرو، خيام و خاقاني به اين دوره تعلق دارند.
حکومت سلجوقيان جاي خود را به حکومت خوارزمشاهيان داد. خوارزمشاهيان در آغاز قرن ششم هجري به ايران آمدند و ممالک خراسان و کرمان و ايالت جبال را تصرف کردند. از حکمرانان اين سلسله سلطان محمد خوارزمشاه است که تصميم به فتح بغداد و انقراض حکومت خلفا گرفت ولي حملات بي امان مغول نه تنها مهلت اجراي اين نقشه را به او نداد بلکه در مدت کوتاهي به حکومت آنان پايان داد.
با گذشت 600 سال از آغاز اسلام تا پايان عصر سلجوقيان، تحولات مهمي در جهان اسلام رخ داد. کشور ايران نيز در اين فاصله يعني تا آغاز قرن هفتم هجري از نظر سياسي، اقتصادي و مذهبي دستخوش تحولات و دگرگونيهايي شد که بي شک در گسترش هنرها بويژه معماري تأثير بسزا داشت.
در اين ادوار، بويژه در عهد سلجوقيان و خوارزمشاهيان، معماري اعتبار خاصي داشت. نقشه ي بناها اغلب چهار ايواني و تزيينات مهم آنان آجرکاري و گچبري بود. همچنين ايجاد بناهاي گوناگون مانند مساجد، مدارس، آرامگاهها و کاروانسراها توسعه پيدا کرد.
براي آنکه دانشجويان با وضعيت معماري از آغاز تا پايان عصر خوارزمشاهيان بيشتر آشنا شوند در صفحات بعد نمونه هايي از معماري صدر اسلام تا عصر خوارزمشاهيان معرفي خواهد شد؛ بناهايي با کاربردهاي گوناگون چون مدارس، مساجد، مقبره ها، کاروانسراها، پلها و مجموعه هاي مذهبي.
ذکر اين نکته ضروري است که بسياري از محققان ويژگيهاي معماري دوره ي خوارزمشاهيان را ادامه عصر سلجوقي دانسته، اختصاصات هنري اين دوره را با عصر سلجوقي و گاهي هم با دوره ي ايلخاني همانند مي دانند.
بررسي سالهاي اخير نشان داده است که دوره ي خوارزمشاهي از نظر هنرهايي مانند فلزکاري، سفالگري، کاشيکاري و گچبري و ويژگيهاي معماري، سبک جداگانه اي داشته که با ويژگيهاي عصر سلجوقي و ايلخاني متفاوت بوده است.
در اوايل قرن هفتم هجري (سال 617 هجري) به علت اشتباهات سياسي حکمرانان خوارزمشاهي سپاهيان چنگيز خان مغول به سرزمين ايران هجوم آوردند. مغولان پس از فتح سمرقند و بخارا به خوارزم و خراسان و ديگر بلاد آباد و پرجمعيت روي آورده و شهرهاي معروفي چون نيشابور، ري، گرگان، مرو، هرات و بلخ را با خاک يکسان کردند. گرچه يکي از شاهان خوارزمشاهي به نام سلطان جلال الدين مدت ده سال با مغولان پيکار کرد، ولي از اين جنگ و جدالها سودي نبرد و سرانجام به سال 628 هجري در کردستان کشته شد و اين سلسله منقرض گشت.
در سال 653 هجري هجوم ديگري از سوي مغولان، به دست هلاکو يکي از نوه هاي چنگيز آغاز شد؛ هلاکو نيز مانند اجداد خود به ويراني شهرها پرداخت و از طرفي به قيام دويست ساله ي اسماعيليان در قلعه الموت پايان داد.
بعد از آنکه مغولان شهرهاي آباد را ويران کردند، مجبور شدند براي بقا و ايجاد حکومت جديد چاره انديشي کنند و ممالک مفتوحه را سر و ساماني بدهند. آنها بزودي دريافتند که براي ادامه حکومت به عناصر و عوامل داخلي نيازمندند؛ از اين رو حکومت آنان که به سلسله ايلخاني معروف است با صدارت دانشمندان ايراني چون خواجه نصير الدين طوسي آغاز شد. وي در توسعه فرهنگ ايران در دوره ي ايلخاني نقش اساسي داشت.
به اين ترتيب تجديد فرهنگ ايران اسلامي آغاز شد و هلاکو در ايران ساکن و مؤسس سلسله ايلخاني شد و نسبت به توسعه ي علوم اظهار علاقه کرد. از جمله اقدامات او تأسيس رصدخانه اي در مراغه با کمک خواجه نصيرالدين طوسي بود.
بعد از هلاکو، حکومت به دست آباقا پسر هلاکو و بعد به اولجايتو، ارغون و غازان رسيد. در اين دوره روابط ايلخانيان با ممالک خارج روبه توسعه نهاد و بتدريج توسعه ي هنرها بويژه معماري وارد مرحله جديدي شد. ايجاد بناهاي چون سلطانيه، مسجد جامع ورامين، فرومد، مسجد ملک و پامنار کرمان و مقابري چون گنبد سرخ، گنبد علويان، برج علاء الدين ورامين نشان دهنده ي توسعه ي معماري در اين دوره است. با آغاز حکومت ابوسعيد انحطاط سلسله ي ايلخاني آغاز شد و حکومتهاي محلي مانند سربداران، جلايريان و مظفريان درنقاط مختلف ايران تأسيس گرديد.
معماري دوره ي ايلخاني با اندک تفاوتي ادامه ي معماري دوران قبل از خود يعني سلجوقيان است. استادکاران و معماران دوره ي ايلخاني نقشه ي چهار ايواني را براي ايجاد بناهايي چون مدارس، مساجد، کاروانسراها و... به کار بردند. نوع و شکل گنبدها به شيوه ي سلجوقي ادامه يافت. در اين دوره ايوانها مرتفع و کم عرض و ديوارهاي بنا، باريکتر شد. بيشتر بناهايي که در دوره ي ايلخاني ساخته شد و به دست معماران و هنرمندان محلي بود. گاهي نيز شاهان ايلخاني با صدور احکام و فرامين، خواستار ايجاد بناهاي مهم و باشکوه مي شدند (مانند غازانيه و سلطانيه). (1)
هنرمندان و معماران در جوامع کوچکتر با امکانات و شيوه هاي محلي در شرايط مختلف اقدام به ساختن ابنيه ي مذهبي و غيرمذهبي مي کردند. چون هر منطقه ذوق و سليقه بخصوصي در معماري داشت، سبکها و اسلوبهاي ويژه اي به وجود آمد که از آن ميان سبک معماري آذربايجان و يزد قابل توجه است. به طور کلي از نظر مصالح ساختماني و شکل، بين بناهايي که در شهرهاي آذربايجان ساخته شده شباهتي وجود دارد که در بناهاي نقاط ديگر ايران کمتر ديده مي شود. معماري اين دوره شاهد تحولات ويژه اي است. تزييناتي چون گچبري، کاشيکاري و آجرکاري، با مهارتي خاص زينت بخش بناها شدند. گچبري اين دوره بر دوره هاي متقدم و متأخر برتري کامل داشته است. محراب مسجد جامع اصفهان، مسجد اروميه، اشترجان و ديگر بناها نشان دهنده ي اوج رونق و شکوفاي اين هنر تزييني است.
آرامش نسبي دوره ي ايلخانيان ديري نپاييد؛ در 783 هجري، تيمور به ايران حمله کرد و بار ديگر قتل و غارت، شهرهاي آباد و پرجمعيت ايران را فراگرفت. تيمور در طو ل زندگي خود سرزمينهاي وسيعي را، از چين تا مصر و از دهلي تا استامبول و مسکو، پايمال اسب سپاهيان خود ساخت.
پس از درگذشت تيمور، شاهرخ در 807 هجري به حکومت رسيد و پس از وي به ترتيب الغ بيک، ابوسعيد و سلطان حسين ميرزا به حکومت رسيدند. در دوره ي شاهرخ مجدداً آرامش به ايران بازگشت و ابداع آثار هنري، مانند معماري بار ديگر شکوفا شد. در پايان عهد تيموري سلسله هاي جداگانه اي مانند آق قويونلو و قراقويونلو در ايران به وجود آمدند و هنوز پنجاه سال از ظهور تيمور نگذشته بود که ولايات ايران، بجز خراسان، از دست تيموريان خارج شد.
تيمور پس از فتوحات خود شهر سمرقند را به پايتختي انتخاب کرد و براي آباداني پايتخت خويش، معماران و هنرمندان را به سمرقند دعوت کرد. اين هنرمندان به ايجاد بناهاي متعدد اقدام کردند و سرانجام در قرن نهم، سمرقند مرکز ابداعات هنرهاي اسلامي شد. هنرمند بزرگ قوام الدين شيرازي، معمار معروف قرن نهم هجري، در ايجاد بناهاي عام المنفعه سهم خاصي دارد.
تيموريان نيز مانند ايلخانيان به ايجاد بناهاي مذهبي و غيرمذهبي علاقه نشان دادند و از نظر طرح و شيوه ي معماري از نقشه ها و طرحهاي متداول آن زمان بهره بردند. از نظر تزيينات بنا اين دوره از ادوار مهم اسلامي است. شيوه ي تزيين با کاشي معرق در عهد تيموري حکايت از آن دارد که هنرمندان اين دوره در شيوه ي تزييني به حد اعلاي مهارت دست يافته بودند، به طوري که در کمتر دوره اي اين چنين تزيين کاشيکاري مشاهده شده است. مساجدي مانند گوهرشاد مشهد، کبود تبريز، مدرسه ي خرگرد خراسان، مسجد جامع تيمور در سمرقند و همچنين بناهاي ساخته شده در بخارا و هرات، نشان دهنده ي برجستگي هنر کاشيکاري و کاربرد آن در بناهاي مذهبي است.
براي آشنايي بيشتر دانشجويان با هنر معماري و تزيينات وابسته به آن (آجرکاري، گچبري و کاشيکاري) شماري از بناهاي متعلق به آغاز عصر سلجوقي تا پايان دوره تيموري شامل مساجد، مدارس، آرامگاهها، کاروانسراها و... انتخاب شده و به طور اجمالي مورد بررسي قرار خواهد گرفت.
اصفهان: مسجد جامع

عظمت و شکوه معماري عصر سلجوقي در يکي از بزرگترين، زيباترين و باشکوه ترين مساجد جهان، يعني مسجد جامع اصفهان کاملاً مشهود است. گرچه مسجد جامع اصفهان ابداعات هنري پانزده قرن دوره ي اسلامي را در خود گرد آورده، ليکن مهمترين و زيباترين بخش اين مجموعه ي منحصر به فرد، متعلق به عصر سلجوقي است.
محدوده ي مسجد در بخش قديمي شهر قرار داشته و از اهميت خاصي برخوردار بوده است. در صدر اسلام مسجدي با حياط باز و ستونهاي چوبي در اين محل ساخته شده بود. از آثار مسجد قديمي چيزي باقي نمانده، ولي طبق نوشته ي سيّاحان و جغرافي نويساني چون ابن حوقل و مافروخي و ناصرخسرو، مسجد قديمي بسيار ساده و داراي صحني بزرگ با رواقهاي متعدد بوده است. طبق مدارک تاريخي، اين مسجد در طول زمان به سبب آتش سوزي، زلزله، جنگها و ناآراميها خراب و دوباره بازسازي شده است.
مسجد جامع اصفهان با نقشه ي چهار ايواني بنا شده و بناي کنوني آن شامل بخشهاي زير است:
- شبستان مسجد که بر ستونهاي مدور استوار است و با گچبريهاي بسيار زيبا تزيين شده است. اين بخش متعلق به دوره ي ديلميان است.
- گنبد و چهل ستون اطراف آن - معروف به خواجه نظام الملک- که در ايوان جنوبي مسجد واقع شده و در فاصله سالهاي 465-485 هجري بنا شده است.
- گنبد معروف به گنبد خاکي در بخش شمالي حياط که در سال 481 هجري ساخته شده است. ايجاد اين گنبد و شبستان آن را به تاج الملک، از ديگر وزراي عصر سلجوقي، نسبت مي دهند. از نظر زيبايي، گنبد شمالي و شبستان آن از مهمترين واحدهاي ساختماني مسجد شمرده مي شود. گنبد شمالي نيز روي سه کنجهايي که از تبديل چهار گوش به دايره ايجاد شده اند، بنا گرديده است (تصوير 1-3).
- ايوان معروف به صفه ي شاگرد که در عصر سلجوقي بنا شده، و به ترتيب در قرن هشتم و يازدهم هجري يعني زمان ايلخاني و صفوي قسمتهاي تزييني را به آن افزودند.
- صفّه ي معرو ف به صاحب، متعلق به دوره ي سلجوقي که تزيينات و منارهاي آن در دوره ي قراقويونلو و صفوي به آن افزوده شده است.
- ايوان غربي معروف به صفّه ي استاد نيز در عصر سلجوقي بنا شده، ولي در دوره ي صفوي آن را با کاشيکاري تزيين کرده اند.
- صفه معروف به عبدالعزيز که در دوره ي آل مظفر تکميل شده و ايوان شمالي معروف به صفه ي درويش که در عصر سلجوقي ساخته و در عهد صفوي تزيين شده است.
- مسجد و محراب بسيار زيباي اولجايتو که آن را در 710 هجري به مجموعه بناهاي مسجد افزوده اند (تصوير 2-3).
- بناهاي وسط حياط مرکزي و حوض آن که در عهد شاه عباس ساخته شده است. مسجد جامع اصفهان داراي وروديهاي متعدد است و تاريخ سر در قديمي آن 515 هجري است. در تمامي قسمتهاي اين مسجد تزييناتي با آجر، گچ و کاشي به چشم مي خورد که هر يک از آنها در نوع خود بي نظير است. همچنين در اين بناي زيبا حدود سي کتيبه ي تاريخي وجود دارد که همه آنها مورد بررسي کامل قرار نگرفته اند. اميد است نتايج کاوشها و بررسي محققان که در آينده انتشار مي يابد، بتواند اين مجموعه ي بي نظير معماري دوره ي اسلامي را به هنر دوستان بهتر معرفي کند.
از معماران و استاد کاراني که نام آنان در مسجد جامع اصفهان آمده، مي توان از ابراهيم بن استاد اسماعيل بنّاي اصفهاني، عزيزالتقي الحافظ، شمس بن تاج، فخري بن عبدالوهاب شيرازي و ابوالحسن کارون نام برد.
اردستان: مسجد جامع

پس از احداث مسجد جامع اصفهان، مساجد ديگري تقريباً به شيوه ي معماري آن در شهرهاي مختلف ساخته شد. يکي از اين مساجد، مسجد جامع اردستان است که آغاز بناي آن در قرون اوليه اسلام و توسعه و کمال آن در عهد سلجوقي است. اين مسجد نيز مانند مسجد جامع اصفهان داراي بخشهاي متعدد است که هر يک از آنها در دوره اي خاص ساخته شده و نام ويژه اي دارد. طرح اين مسجد چهار ايواني است و بر فراز شبستان جنوبي، گنبدي دو پوش پيوسته قرار گرفته است. سه ايوان ديگر دور ميانسرا قرار گرفته اند (صفّه ي صفا در ايوان شمالي، صفّه ي امام حسن در ايوان غربي و صفه امير جمله در ايوان شرقي).
زيبايي مسجد جامع اردستان را بايد در تزيينات جالب توجه گچبري و آجرکاري آن در شبستان جنوبي و ديگر بخشها جست. کتيبه هاي موجود مسجد حاکي از اين است که بنا در فاصله سالهاي 553-555 هجري به دست ابوطاهر حسين و به سرپرستي استاد محمود اصفهاني تعمير شده است. مسجد جامع اردستان در قرون بعد بويژه عهد تيموري و صفوي مرمت و بازسازي شده است. در ايوان شمالي که به نام صفّه صفا مشهور است کتيبه اي که تاريخ 946 هجري را نشان مي دهد حاکي از مرمّت اين مسجد در زمان شاه طهماسب صفوي است. همچنين در ايوان جنوبي فرماني از دوره ي شاه عباس به تاريخ 1024 هجري وجود دارد. مجموعه ي اردستان که شامل بناهاي مختلف مانند مسجد، حسينيه، کاروانسرا، مدرسه و آب انبار است يکي از مجموعه هاي زيباي مذهبي حاشيه ي کوير به حساب مي آيد.
برسيان: مسجد جامع

مسجد برسيان که پارسيان هم ناميده شده در 42 کيلومتري شرق اصفهان قرار دارد و از بناهاي مهم ناحيه ي اصفهان است که در زمان ملکشاه سلجوقي احداث شده و در دوره هاي بعد (دوره ي تيموري و صفوي) مرمت و بازسازي شده است. معماري مسجد برسيان قابل مقايسه با گنبد تاج الملک اصفهان و مسجد قزوين است که هر دو به دوره ي سلجوقي تعلق دارند. طبق کتيبه ي گچبري شده ي مسجد، محراب بسيار زيبايي که در 498 هجري و مناره ي آجري آن در 491 هجري بنا شده است.
اين محراب با آجرکاري و گچبري تزيين شده و داراي کتيبه ي کوفي برجسته اي است با اين عبارت: بسم الله الرحمن الرحيم. انما يعمر مساجد الله من امن بالله و اليوم الاخر و اقام الصلوه و آتي الزکوه و لم يخش الا الله فعسي اولئک ان يکونوا من المهتدين.في شهر مبارک رمضان سنه ثمان و تسعين و اربعمائه.
کتيبه ي داخلي مسجد، که زيرگنبد است به خط کوفي ساده ي آجري و شامل سوره ي فتح است. مناره ي مسجد برسيان 35 متر ارتفاع دارد و تزيينات آجرکاري بدنه ي آن انجام شده است. کلاهک مناره نيز با آجرکاري تزيين شده و کيتبه ي کوفي آجري که نشان دهنده ي سال احداث مناره است شامل آيه 77 از سوره حج مي باشد: و ارکعوا و اسجدوا و اعبدوا ربکم و افعلو الخير لعلکم تفلحون. سنه احدي و تسعين و اربعمائه.
اين مسجد در زمان صفويه تعمير و بخشهايي به آن افزوده شده است که از آن ميان تزيينات کاشيکاري معرّق ديوارها را مي توان نام برد.
بناهاي ديگري که در منطقه ي پارسيان در عهد صفوي ايجاد شده کاروانسرا و حمام است. کاروانسراي برسيان با نقشه ي دو ايواني بنا شده و داراي دو برج تزييني در ديوارهاي شمالي است و ابعاد کاروانسرا 51/5 ضربدر 40 متر است.
بروجرد: مسجد جامع

مسجدجامع شهر بروجرد يکي ديگر از مساجد غرب ايران است که در طي تاريخ يک هزار ساله ي خود مرمت و بازسازي شده است.
قديمترين بخش مسجد، شبستان جنوبي و گنبد آن است که با چهار طاقي زمان ساسانيان همانند است. نقشه مسجد از نوع يک ايواني است که زمان بناي آن به عهد سلجوقيان باز مي گردد. ايوان شمالي در زمان صفويه بازسازي شده و دو گلدسته مانند مسجد جامع قزوين به آن اضافه شده است. طبق کتيبه هايي که در بخشهاي مختلف مسجد به چشم مي خورد، اين مسجد در زمان شاهان صفوي، در سالهاي 1022 هجري، 1023 هجري، 1091 هجري و سرانجام در سال 1209 هجري، تعمير شده است (تصوير 3-3).
مسجد جامع بروجرد داراي دو در ورودي از طرف غرب و شرق است. اين مسجد از تزيينات جالب توجه آجرکاري، کاشيکاري و گچبري برخوردار بوده که متأسفانه در طي قرون متمادي در اثر عوامل طبيعي چون زلزله تخريب شده است. بقاياي گچبري زيباي داخل گنبد و محراب آن که با خط کوفي همراه است نشان دهنده ي آن است که اين مسجد هنگام آباداني از شکوه زيادي برخوردار بوده است. در مدارک و متون تاريخي درباره مسجد بروجرد اطلاعات زيادي به جاي مانده است. سازمان ميراث فرهنگي در سالهاي اخير اين مسجد را مورد مطالعه و بررسي قرار داده است.
اردبيل: مسجد جامع

مسجد جامع روي تپه اي باستاني که در قرون گذشته گورستان شهر بوده، قرار گرفته است. تحقيقات باستانشناسي محققان ايراني و خارجي در اين محوطه مؤيد آن است که سه دوره ي ساختمان سازي در محل مسجد جامع اردبيل وجود داشته است: 1) بناي اوليه که احتمالا به دوره ي قبل از اسلام تعلق دارد؛ 2) اولين ساختمان مسجد که در عهد سلجوقيان ساخته و هنگام استيلاي مغولان بر شهر اردبيل ويران شده است؛ 3) بنايي که هنگام حکومت ايلخانيان بازسازي شده است.
تنها يادگار بناي عهد سلجوقيان مناره اي است آجري، مانند مناره ي مسجد جامعه ساوه، که در هفده متري غرب شبستان گنبد قرار دارد. بررسيهاي پروفسور سيرو، حاکي از آن است که مسجد در عهد سلجوقيان روي ويرانه هاي يک بناي عهد ساساني برپا شده و داراي يک شبستان گنبددار بوده است. در عصر ايلخاني گنبد مسجد بازسازي و تزيينات مختلف گچبري و نقاشي در شبستان اصلي و محراب آن انجام شده است.
طرحهاي تزييناتي مسجد جامع اردبيل با تزيينات گنبد سلطانيه و گنبد علي در ابرقو قابل مقايسه است. اين مسجد در عهد قراقويونلوها، صفويان و قاجاريه مجدداً بازسازي شده است. بدون انجام کاوشهاي دقيق باستانشناسي و روشن شدن نقشه ي کلي مسجد از دوران اوليه تا عصر صفوي، نمي توان ويژگيهاي معماري آن را مطالعه کرد.
جاده خراسان: رباط يا کاروانسراي شرف (1)

در سرزمين ايران به علت قرار گرفتن در شاهراه مراوده ي غرب و شرق و همچنين وسعت زياد از گذشته بسيار دور راههاي تجاري کارواني متعددي ايجاد شده است. يکي از اين راهها که در واقع ارتباط بين شرق و غرب را ميسر مي ساخته، راه خراسان بزرگ است که از طرفي به بين النهرين و از طرف ديگر به ماوراء النهر و خاور دور منتهي مي شده است. بنا به اهميت فراوان اين جاده در دوران اسلامي در سراسر آن کاروانسراهاي متعددي براي استراحت کاروانيان برپا شده که تا آغاز قرن اخير نيز مورد استفاده بود.
رباط يا کاروانسراي شرف- يکي از آثار مهم عصر سلجوقي- در قسمت شرقي راه سرخس، يادآور زماني است که جاده خراسان به لحاظ رونق تجارت و امنيت کامل از اهميت فراوان برخوردار بوده است. کاروانسراي شرف در 549 هجري، مصادف با سلطنت سلطان سنجر، تکميل شده است. طبق مدارک و متون تاريخي، باني بنا، شرف الدين ابوطاهربن سعدالدين علي القمي است که مدتي حکومت مرو و سرانجام صدارت سلطان سنجر را به عهده داشت.
بررسيهاي بنا نشان مي دهد که در طول حکومت 150 ساله ي سلجوقيان، اين رباط مکرر تعمير و بازسازي شده است. کتيبه اي گچي به خط ثلث که در زير ايوان بنا باقي مانده است، تاريخ 549 هجري را نشان مي دهد. رباط شرف با زير بنايي حدود 4863 متر متشکل از دو حياط چهار ايواني است، ابعاد حياط اول 16/5ضربدر 32/4 متر و حياط دوم 13/3 ضربدر 31/8 متر است. ورودي کاروانسرا با آجرکاري بسيار زيبايي تزيين شده است. پس از ورودي، حياط اول و بعد از آن حياط دوم با سر در ورودي زيبايي قرار دارد؛ بنا از خارج داراي شش برج است. در اين کاروانسرا سه محراب گچبري شده وجود داشته که دو محراب آن موجود و سومي از بين رفته است (نقشه 4-3).
بسياري ازمحققان رباط شرف را موزه ي هنر معماري مي دانند. تنوع آجرکاري، گچبري و تلفيق آجر و گچ در اين بنا به گونه اي است که هر يک از آنها مي تواند در رديف شاهکارهاي هنري قرن چهارم و پنجم هجري قرار گيرد. اين بنا در سالهاي اخير مرمت و بازسازي شده است و در حال حاضر وضعيت خوبي دارد. هنگام تعمير در يکي از اتاقهاي اين کاروانسرا مجموعه ي بسيار زيبايي از ظروف فلزي عصر سلجوقي، فراميني از عهد صفويه، سکه، سفال، و ظروف لاکي منحصر به فرد کشف شده است.
قزوين: برجهاي خرقان

دهستان خرقان، در جنوب غربي شهرستان قزوين و ميانه ي راه قزوين- همدان واقع شده است؛ در ادوار اسلامي اين ناحيه از آباداني و اهميت فراواني برخوردار بوده، تا آنجا که مورخان و جغرافي نويسان، خرقان را از آباديهاي مهم به شمار آورده اند. حمدالله مستوفي درباره ي خرقان مي نويسد: «ولايتي است چهل پاره ديه و از اقاليم چهارم هوايش به سردي مايل است و آبش از چشمه ها که از کوهها برخيزد تأمين مي گردد و در آن ميوه فراوان يافت مي شود و پنبه کمتر...» . دهستان خرقان طبق نوشته ي ابن فقيه در سال 241 هجري به شهرستان قزوين ملحق شد.
گرچه تحقيقات تاريخي و باستانشناسي در ناحيه ي خرقان انجام نگرفته، ولي آثار و تپه هاي پراکنده ي باستاني حکايت از آن دارد که ناحيه مزبور در دوره ي اسلامي، بويژه قرن پنجم و ششم هجري- همزمان با حکمراني سلجوقيان- از اهميت خاصي برخوردار بوده است.
دو برج خرقان، که از نظر معماري و تزيينات اهميت ويژه اي دارند، در منطقه اي دورافتاده قرار گرفته و باگذشت حدود هزار سال از زمان احداث آن، هنوز عظمت خود را حفظ کرده اند و کمتر بيننده اي را مي توان ديد که از کنار آنها بي تفاوت بگذرد. اين دو برج يا آرامگاه در فاصله ي سي متري يکديگر واقع شده و طبق کتيبه هاي موجود، با فاصله ي زماني 26 سال از يکديگر ساخته شده اند. زمان احداث برج اول 460 هجري و برج دوم 486 هجري است. هرچند در معماري برجهاي خرقان اندک تفاوتي به چشم مي خورد، نقشه ساختمان و تزيينات آن شباهت زيادي به يکديگر دارد(تصوير 5-3).
آرامگاههاي خرقان با نقشه ي هشت ضلعي بنا شده و در اضلاع هشتگانه ي آن، هشت ستون مدور قرار گرفته است. گنبد برجها به صورت دو پوش است که از نظر معماري مي توان آن را از قديمترين گنبدهايي که داراي دو پوشش داخلي و خارجي است، به حساب آورد. متأسفانه در اثر مرور زمان گنبد خارجي يا پوشش دوم برجها از بين رفته و در حال حاضر با تغييراتي که از طرف سازمان ملي حفاظت آثار باستاني انجام شده، ستونهاي مدور داراي تزيينات آجرکاري است. ساقه ي گنبد از دو بخش تشکيل شده که شامل طرحهاي هندسي آجرکاري شده و کتيبه اي به خط کوفي با آياتي از سوره 59 قرآن کريم است. اضلاع هشتگانه ي برجها به دو بخش تقسيم شده و داراي طرحهاي مختلف آجرکاري است. طرحهاي آجرکاري برجها بالغ بر 25 نوع است که هر يک از اين طرحها داراي نامهاي بخصوصي است (تصوير 6-3). علاوه بر آجرکاري زيباي آرامگاههاي خرقان تزيينات کاشي آن نيز در خور توجه است. کاربرد کاشي به عنوان عامل تزييني در بنا از پايان قرن چهارم هجري معمول گشته و از نظر تزيين و استحکام بنا، نقش ارزنده اي در معماري ايران به عهده دارد. کاشيهاي دو برج خرقان، که مي توان آن را از قديمترين تزيينهاي کاشيکاري دانست، به رنگ فيروزه اي است و در پيشاني ساختمان به کار رفته است. تزيينات معماري داخل آرامگاههاي خرقان نيز اهميت ويژه اي دارد. قسمت داخل دو برج خرقان نيز به صورت هشت ضلعي بنا شده و روي اضلاع هشتگانه ي داخل و زيرگنبد برج قديمي نيز آثار ارزنده ديوارنگاره (1) متعلق به عهد سلجوقي وجود دارد که در نوع خود بي نظير و داراي اهميت بسيار است.
تزيينات نقاشي داخل برج در سه قسمت انجام شده که عبارت است از داخل طاقيها، روي گوشواره هاي هشتگانه و همچنين در قسمت کاربندي زير ساقه گنبد و زير سقف بنا. نقاشيها عمدتاً با رنگهاي آبي، سياه قهوه اي تيره و روشن است و نقش قنديل، طاووس، ستاره ي شش پر، ستاره هشت پر، درخت انار و گل و بوته را نشان مي دهد. به طور کلي اين ديوارنگاره ها، چه از نظر قدمت و چه به عنوان يک مجموعه ي گوناگون از طرحها و نقشهاي تزييني به شيوه هاي طبيعي يا استريليزه، اهميت فراواني دارند. داخل برج جديدتر - 486 هجري - محرابي وجود دارد که با آجرکاري تزيين شده است.
در گذشته اي نه چندان دور، در داخل هر يک از دو آرمگاه ضريحي چوبي از عهد صفويه وجود داشت که به لحاظ منبت کاري از آثار هنري زيباي عهد صفوي به شمار مي رفت. متأسفانه يکي از دو ضريح مفقود شده است و ضريح ديگر در ده خرقان نگهداري مي شود. نوشته ي روي ضريح حائز کمال اهميت است و نشان مي دهد که دو برج خرقان متعلق به دو شخصيت مذهبي است. طبق کتيبه ي ضريح چوبي که در سال 946 هجري ساخته و در برجهاي خرقان قرار داده شده است، آرامگاه متعلق به شخصي به نام «محمدبن موسي الکاظم» و خواهرش «جديده خاتون بنت موسي کاظم» است.
مساجد جامع زوزن، فرومد، گناباد

ناحيه ي خراسان بزرگ در شرق ايران قبل و بعد از اسلام، نقش مهمي درتوسعه ي معماري داشته است. خراسان منشأ بسياري از نوآوريهاي معماري بوده که بتدريج از آنجا به ساير نقاط انتقال يافته است. از اين رو بسياري از محققان، سبک معماري خراساني و تزيينات وابسته به آن را بسيار مهم مي دانند؛ بويژه به اين دليل که بسياري از بناهاي مذهبي و غيرمذهبي اين ناحيه، پس از گذشت هزار سال، هنوز استحکام خود را حفظ کرده اند. تا اينجا نمونه هاي متعددي از اين بناها معرفي شد و در اينجا سه نمونه ي ديگر که به دوره ي خوارزمشاهي تعلق دارد اجمالاً بررسي مي شود. اغلب محققان، در تقسيم بندي تاريخي، دوره ي خوارزمشاهي را ادامه ي عصر سلجوقي شمرده و ويژگيهاي هنري اين دوره را با عصر سلجوقي يکسان دانسته اند.
در سالهاي اخير، با بررسي هنرهاي گوناگون اين دوره، چون سفالگري، فلزکاري و معماري، مشخص شده که بايد ويژگيهاي هنري اين دوره را جداگانه مطالعه کرد؛ زيرا زيباترين سفالها و کاشيهاي اين دوره که اغلب تاريخ دار هستند ويژگيهايي دارند که در هنر عصر سلجوقي و يا قبل از آن ديده نمي شود. از نمونه ي معماري اين دوره که در خراسان باقي مانده مساجد زوزن و فرومد است.
مسجد زوزن

اين مسجد در دشت زوزن، نزديک مرز کنوني ايران و افغانستان که در گذشته ناحيه اي آباد و شهري معروف بود، قرار دارد. مسجد زوزن با طرح دو ايواني ساخته شده و همان طوري که در صفحات گذشته شرح داده شد، اين طرح اولين بار در خراسان مورد استفاده قرار گرفته است.
گرچه مسجد زوزن روبه ويراني است ولي آنچه از ايوانها و تزيينات آن باقي مانده از عظمت بنا در گذشته حکايت مي کند. مسجد داراي کتيبه هاي آجري و کاشي است که در ايوانها، بويژه ايوان جنوبي، به چشم مي خورد. نکته ي جالب توجه در خصوص مساجد زوزن، گناباد و فرومد- که هر سه با نقشه ي مشابهي در استان خراسان واقع شده اند- اين است که از اولين بناهايي هستند که در آنها تزيين کاشي فيروزه اي را با تلفيق آجر به کار برده اند. در ايوان جنوبي مسجد زوزن منبري از آجر و کاشي فيروزه اي با نقوشي بسيار جالب توجه به چشم مي خورد. طبق کتيبه اي که در سالهاي اخير به دست آمده، مسجد زوزن در سال 600 هجري، يعني تقريباً بيست سال قبل از حمله ي مغول به خراسان ساخته شده است (تصوير 7-3).
مسجد فرومد يا فريومد

مسجد فرومد يا فريومد در روستايي به همين نام- که زماني از آباداني و اهميت برخوردار بوده- در خراسان، بين سبزوار و نيشابور واقع شده است. اين مسجد نيز مانند مسجد زوزن با طرح دو ايواني ساخته شده و شامل دو ايوان در سمت جنوب و شمال، ميانسرا، محراب، سر در ورودي، طاقنماها و رواقهايي در طرف غرب و شرق است. ارتفاع کف ايوانها نسبت به ميانسرا با حياط مرکزي بيشتر است و تزيينات زيبايي از آجر يا کاشي و گاهي هر دو دارد. زيباترين بخش تزييناتي مسجد طاقنماهاست که با آجر و کاشي فيروزه اي رنگ تزيين شده است. محراب گچبري شده مسجد نيز طرحهاي مختلف و فوق العاده زيبايي دارد. بيشتر کتيبه هاي آجري و گچي مسجد متأسفانه خراب شده و يا به سرقت رفته است. تنها در کتيبه ي بخش فوقاني محراب نام استادکار و سازنده ي مسجد يعني «علي حاجي السنائي سمناني» ثبت شده است.
مسجد جامع فرومد در قرون بعد بويژه در عهد ايلخاني مرمت و بازسازي و ايوان شمالي آن دوباره ساخته شده است.
گناباد: مسجد گناباد

مسجد گناباد نيز از ديگر مساجد ناحيه ي خراسان است که با نقشه ي دو ايواني بنا شده است. گرچه اين مسجد در اثر زلزله هاي متعدد تخريب شده، ولي بقاياي آن از اهميتش هنگام آباداني در عصر خوارزمشاهي حکايت مي کند.
مسجد گناباد داراي تزيينات منحصر به فرد و بسيار زيباي آجرکاري است. ايوانها بويژه ايوان جنوبي داراي طرحهاي متنوع آجرکاري، کتيبه هاي کوفي و همچنين کاشيهاي فيروزه اي و آبي، در متن آجرکاري است. محراب گچبري شده ي مسجد در شبستان جنوبي با طرحهاي مختلف گياهي تزيين شده است.
مسجد گناباد طبق کتيبه ي آجري آن در 609 هجري بنا شده است. اگر همزمان ويژگيهاي سه بناي ياد شده ي خراسان، يعني مساجد زوزن، گناباد و فرومد که در فاصله ي سالهاي 600-610 بنا شده اند، مورد مطالعه دقيق قرار گيرد و خصوصيات معماري و تزيينات وابسته به آن بررسي شود، مشاهده خواهد شد که معماري دوره ي خوارزمشاهي سبکي مخصوص دارد و با عصر سلجوقي و ايلخاني متفاوت است.
پي نوشت :

1. براي آشنايي بيشتر با معماري دوره ي ايلخاني مراجعه کنيد به: ويلبر، دونالد؛ معماري اسلامي ايران در دوره ي ايلخاني؛ ترجمه ي عبدالله فريار، شرکت انتشارات علمي فرهنگي، 1365.
2. براي آشنايي بيشتر در اين باره رجوع کنيد به: کياني، محمد يوسف، يادگارهاي رباط شرف، انتشارات سازمان ملي حفاظت آثار باستاني.
3. fresque.

منبع: کتاب تاريخ هنر معماري ايران در دوره ي اسلامي
/س

حکمت اسلامی
وظیفه معمار قدیم پاسخ دادن به همه ابعاد وجودی انسان بود نه صرفاً ابعاد کمی و مقتضیات شأن نفس حیوانی و حوائج مادی و غریزی او. آشفتگی و بی سامانی معماری شهری، بازتاب بحران فکری و رفتاری ماست، خانه، حیاط، حوض، پنجره و دیگر عناصر و نشانه های معماری قدیم یک کیفیت است نه کمیت، ستون یک کیفیت است که عمارت چهل ستون را پدید می آورد که تمامش آینه بوده تا ستون را نبینید. امروز اگر معماری ما فاقد کیفیت است دقیقاً به همین خاطر است که زندگی ما بی کیفیت شده و به تعبیر هایدگر امروز ما بی خانمانیم و شاکله حقیقی وجود خود را که بوسیله آن از همه جهان متمایز می شویم فراموش کرده ایم.امروز باید از خانه ایرانی با آن تعریف و مراتب خاص خود به دریغ یاد کرد، خانه هایی که همه گزارش و روایتی از عالمی بودند که شاکله وجودی ما نیز از همانجاست .

EXrozblog.comEX ـ رده بندي فضايي كالبدي ميان كالبدهاي جزء و كالبد هاي كل براي نمايش سير از جزء به كل و از ساده به پيچيده
ـ رده بندي در نگاره ها وآرايه ها از نگاره مبنا تا نگاره كل

برگرفته از لاژورد دات کام

EXrozblog.comEX

کنکور کاردانی به کارشناسی یکی از سرنوشت سازترین قسمت هایی است که دانشجویان معماری را درگیر خود می کند، متاسفانه سهمیه بندی دانشگاهی در ایران برای خیلی از عزیزان به نوعی ظلم محسوب می شود و خیلی از عزیزان با استفاده از سهمیه های خاص براحتی در دانشگاههای دولتی قبول می شوند و حق بسیاری دیگر ضایع می شود.

بسیاری از عزیزان نیز به علت مشخص نبودن منابع و کتاب های کنکور کاردانی به کارشناسی معماری به نوعی سردرگم هستند و مجبور می شوند کتابهایی را تهیه کنند که تا ۹۰ درصد بدرد آنها نمی خورد.

به همین دلیل برای این بار و به علت درخواست بسیاری از عزیزان منابع اصلی کنکور کاردانی به کارشناسی معماری رو واستون آماده کردیم.

برای دریافت کلیه منابع به ادامه مطلب مراجعه کنید.

EXrozblog.comEX

منبع : فارسی کد – پرشین کد – وبسایت تخصصی معماری ایرانی

نمونه سوالات امتحانی سازه های بتن آرمه ۱ و ۲ دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی – استاد: دکتر منوچهر بهرویان

(به منظور کاهش حجم, هر دو نمونه سوالات در یک فایل زیپ شده قرار گرفته اند)

EXrozblog.comEX

نمونه سوالات امتحانی سازه های بتن آرمه ۱ و ۲ دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی – استاد: دکتر منوچهر بهرویان

(به منظور کاهش حجم, هر دو نمونه سوالات در یک فایل زیپ شده قرار گرفته اند)

دانلود با لینک مستقیم ( حجم: ۵۶۷ کیلوبایت – فایل زیپ شده پی دی اف)

از زمان ساخت اولین آسمانخراش در شیکاگو در اواخر قرن ۱۸ام میلادی, فولاد یکی از پرمصرفترین و رایجترین مصالح مصرفی در صنعت ساختمانسازی بوده است. قبل از آن سازنده ها بجای فولاد از چدن استفاده میکردند. اما آنها فهمیدند که با استفاده از تیرهای فولادی که با بتن احاطه شده اند میتوانند ساختمانهایی با بلندی بیشتر و همچنین مقاومتر در مقابل آتشسوزی بسازند. همچنین از آنجایی که چدن بسیار شکننده تر از فولاد است با این کار توانستند ساختمانها را برای تغییر شکلهای مجاز طراحی کنند. از آن زمان فولاد (آلیاژی از ترکیب آهن و کربن) نه تنها بهترین مصالح برای ساختمانسازی شد, بلکه در بیشتر موارد اقتصادی ترین مصالح نیز هست. حال باید پرسید پس از گذشت این همه زمان آیا هنوز فولاد بهترین مصالح ساختمانی است؟

EXrozblog.comEXاز زمان ساخت اولین آسمانخراش در شیکاگو در اواخر قرن ۱۸ام میلادی, فولاد یکی از پرمصرفترین و رایجترین مصالح مصرفی در صنعت ساختمانسازی بوده است. قبل از آن سازنده ها بجای فولاد از چدن استفاده میکردند. اما آنها فهمیدند که با استفاده از تیرهای فولادی که با بتن احاطه شده اند میتوانند ساختمانهایی با بلندی بیشتر و همچنین مقاومتر در مقابل آتشسوزی بسازند. همچنین از آنجایی که چدن بسیار شکننده تر از فولاد است با این کار توانستند ساختمانها را برای تغییر شکلهای مجاز طراحی کنند. از آن زمان فولاد (آلیاژی از ترکیب آهن و کربن) نه تنها بهترین مصالح برای ساختمانسازی شد, بلکه در بیشتر موارد اقتصادی ترین مصالح نیز هست. حال باید پرسید پس از گذشت این همه زمان آیا هنوز فولاد بهترین مصالح ساختمانی است؟

همانطور که میدانید قیمت فولاد به دلیل افزایش قیمت مواد خام آن ,از جمله آهن و ذغال سنگ, در سالهای اخیر بسیار گران شده است. به همین دلیل مطمئنا اگر بتوان مصالح ارزانتری را جایگزین فولاد کرد, بسیاری از سازندگان از آن استقبال خواهند کرد.

مصالح ساختمانی دیگر از جمله بتن نیز بدون استفاده فولاد بلامصرف خواهد بود. زیرا همانطور که میدانید تا زمانی که بتن با فولاد مسلح نشود نمیتواند نقش سازه ای داشته باشد. پس ما به دنبال مصالحی هستیم که نیازی به فولاد نداشته باشند.

یکی از مصالح پیشنهادی برای جایگزینی فولاد, تخته چوبهای مهندسی است. یک شرکت ساختمانی در نیوزلند با ساخت چنین چوبهایی توانسته است سهم زیادی از بازار را که قبلا در اختیار فولاد بوده, از آن خود کند. به گفته این شرکت, تخته چوبهای ساخته شده توسط آنها میتوانند جایگزین بسیار مناسبی برای تیرهای فولادی باشند زیرا علاوه بر مقاومت بالای آنها, عملکرد بسیار بهتری در مقابل زلزله از خود نشان میدهند.

مصالح کامپوزیت از جمله پلاستیکهای (و پلیمرهای) تقویت شده توسط فیبر (FRP) و دیگر آلیاژهای آهنی نیز در چند سال اخیر توانستند تا حدودی جایگاه فولاد را در ساختمانها بگیرند. مزیت این مصالح کامپوزیت عمر طولانی تر آنها در مقابل فولاد است. همچنین تعمیر قسمتهای آسیب دیده آنها ارزانتر از فولاد است. تنها مشکل این مصالح در حال حاضر قیمت بالاتر آنها نسبت به فولاد است.

پس تا زمانی که بتوان هزینه ساخت این مصالح را پایین تر آورد, فولاد مصالح ترجیحی سازنده ها باقی خواهد ماند.

منبع: سیویلتکت » آیا فولاد بهترین مصالح ساختمانی است؟

EXrozblog.comEX

دانلود فهرست بهای ابنیه سال ۸۳

دانلود فهرست بهای ابنیه سال ۸۴

دانلود فهرست بهای ابنیه سال ۸۵

دانلود فهرست بهای ابنیه سال ۸۶

دانلود فهرست بهای ابنیه سال ۸۷

دانلود فهرست بهای ابنیه سال ۸۸